Upewnij się, że na ekranie jest widoczne okno warstw mapy (menu Mapa | Warstwa | Otwórz okno). To okno powinno być obecne zawsze wtedy, gdy będziemy zajmować się treścią mapy.

Dodawanie nowej warstwy

Treść każdej mapy AVISO jest zorganizowana w warstwy. Każda warstwa zawiera obiekty podobnego rodzaju. Pierwszym krokiem przy definiowaniu nowej warstwy jest zawsze decyzja jakiego rodzaju dane lub obiekty chcemy pokazać. Przed przystąpieniem do pracy zorientuj się jakie tablice danych kompatybilne z AVISO masz do dyspozycji na Twoim komputerze.

Komenda Mapa | Warstwa | Dodaj (lub przycisk + u dołu okna warstw) otwiera dialog „Nowa warstwa”.

Na początek wybierz typ prezentacji Prosta lub przedziałami. Po prawej stronie pojawi się lista zatytułowana Wygląd. Wciśnij przycisk, który najlepiej odpowiada charakterowi obiektów, które będziesz przedstawiać (np. Powierzchnie dla jednostek administracyjnych lub Linie dla rzek). Po wybraniu wyglądu, pojawi się nowa zakładka zatytułowana Źródło danych - przejdź na nią i wpisz nazwę tablicy (zbioru danych) w polu Tablica/kwerenda. Możesz również znaleźć tablicę na dysku wciskając żółty przycisk z prawej strony. Wróć jeszcze na chwilę na pierwszą zakładkę Ogólne i wpisz nazwę warstwy pasującą do wybranej tablicy.

Zamknij dialog Właściwości warstwy potwierdzając OK. W oknie mapy powinny pojawić się obiekty. W oknie warstw pojawi się wiersz odpowiadający nowej warstwie z nadaną przez Ciebie nazwą i liczbą obiektów. Z lewej strony znajduje się przełącznik, który pozwala włączyć lub wyłączyć widoczność warstwy na mapie. Z prawej strony (kolumna Styl) zobaczysz próbkę stylu graficznego warstwy. Nowo utworzona warstwa liniowa będzie przedstawiona czarnymi liniami, a warstwa powierzchniowa - białymi powierzchniami z czarnymi konturami. Jak zmieniać kolory przeczytasz tu.

Nawigacja - jak się odnaleźć na mapie

Okno mapy obejmuje fragment powierzchni ziemi. Zasięg widocznego fragmentu mapy i jej skalę możemy zmieniać na kilka sposobów - wszystkie tego rodzaju operacje będziemy nazywać nawigacją.

Elementy ekranowe służące do nawigacji znajdują się przy prawej i dolnej krawędzi okna.

Suwak z lewej strony służy do zmiany skali mapy.

Dokładną wartość skali można odczytać lub zmienić w polu edycyjnym (trzeba potwierdzić klawiszem ENTER).

Dwa paski przewijania (pionowy i poziomy) służą do przesuwania widocznego fragmentu mapy.

Kulka nawigacyjna w prawym dolnym rogu okna jest spełnia funkcje obu pasków i suwaka jednocześnie. Kiedy "przeciągasz" trzymając wciśnięty 8 lewy guzik myszki - mapa przesuwa się w żądanym kierunku. Jednorazowe kliknięcie 8 lewym guzikiem powiększa mapę, 8 prawym - pomniejsza.

Przewijanie mapy jest ograniczone od góry, dołu, lewej i prawej strony. Te granice, nazywane zasięgiem mapy nie mają nic wspólnego z kartką papieru - określają widoczny fragment kuli ziemskiej po którym możesz się poruszać. Więcej przeczytasz w rozdziale Mapa jako całość.

Odświeżanie mapy

AVISO odświeża treść mapy automatycznie. Po każdej czynności użytkownika (np.w trakcie nawigowania lub po zmianie warstwy), czerwona "lampka" w prawym górnym rogu okna mapy sygnalizuje, że trwa przerysowywanie. Dopóki lampka jest zapalona - mapa nie jest jeszcze gotowa. Kompletne przerysowanie bardzo skomplikowanej mapy może trwać kilka sekund, jednak w tym czasie można normalnie pracować z programem.

Zapisywanie i otwieranie map

Nową mapę trzeba zapisać komendą głównego menu Mapa | Zapisz jako, która wymaga podania nazwy pliku na dysku. Standardowe rozszerzenie dla map AVISO to .AVM. Kolejne zapisywania można oczywiście wykonywać komendą Mapa | Zapisz.

Każda mapa AVISO jest osobnym dokumentem i plikiem na dysku. Do otwierania służy komenda Mapa | Otwórz. Można otworzyć jednocześnie dowolną liczbę map.

Co dalej?

Ten rozdział zademonstrował podstawowe pojęcia: mapy, warstwy i obiektu. Pracę na każdym z trzech poziomów szczegółowości opisują 3 "duże" rozdziały: Mapa jako całość, Redakcja warstw mapy i Redakcja obiektów mapy. Jeśli chcesz postępować zgodnie z regułą "od ogółu do szczegółu" - czytaj je w kolejności. Jeśli natomiast masz nie cierpiący zwłoki projekt - przeczytaj następny rozdział.

Pierwsza mapa tematyczna

Nowo utworzona warstwa pokazuje wszystkie obiekty w ten sam sposób (czyli jednym stylem graficznym). Ten sposób prezentacji nazywany jest w AVISO prezentacją prostą.

Tworząc mapę tematyczną zechcesz zróżnicować wygląd obiektów. Jedną z metod jest prezentacja przedziałami. Zmienna, na podstawie której obiekty mają otrzymać zróżnicowany wygląd musi być zapisana w bazie danych, a konkretnie w tablicy podanej na zakładce Źródło danych. Będzie to kolumna wypełniona danymi. Jeśli na przykład używasz do ćwiczeń zbioru Powiaty, to może to być kolumna Ludność.

Ponieważ pierwsza warstwa ma już zadeklarowany odpowiedni typ, nie ma potrzeby otwierania okna Właściwości warstwy, trzeba jedynie rozszerzyć prezentację. Kliknij 2x8 na próbce stylu w oknie Warstwy mapy - otworzy się okno Szczegóły prezentacji. W nim wciśnij przycisk Wg 1 zmiennej. W oknie pojawią się nowe elementy: zamiast jednego stylu z lewej strony zobaczysz całą kolumnę a z prawej pojawi się pole edycyjne do wpisania nazwy zmiennej i kolumna komórek do wpisania wartości.

Krok 1 - zmienna

Wpisz nazwę zmiennej lub wciśnij przycisk € by wybrać ją z listy. Do ćwiczeń najlepiej wybrać kolumnę liczbową.

Krok 2 - przedziały

Zdecyduj ile przedziałów chcesz uzyskać. Możesz teraz wpisać wartości w kolejne komórki od góry, na przykład:

< 50000

50000 – 100000

> 100000

Przedziały o określonej dolnej i górnej granicy wpisuj rozdzielając wartości myślnikiem. Do przedziałów otwartych stosuj znak < (mniejsze od) i > (większe od). Resztę komórek pozostaw pustą.

Krok 3 - style

Każdemu z przedziałów odpowiada próbka stylu z lewej strony (z początku będzie widoczna tylko pierwsza). Kiedy na nią klikniesz 8, przybornik graficzny będzie gotowy do modyfikowania wybranego stylu. Nadaj odpowiedni kolor każdemu przedziałowi, resztę próbek pozostaw pustą. Wciśnij przycisk OK by obejrzeć rezultat na mapie.

Czytaj więcej w rozdziale Prezentacja przedziałami i kartogramy albo w rozdziale Wykresy.

Cofanie operacji na mapie

Zarówno operacje na całych warstwach, jak i na pojedyńczych obiektach (o których będzie mowa dalej) można cofać. Służy do tego komenda głównego menu Edycja | Cofnij... lub skrót klawiszowy Ctrl-Z. Cofnięcie dotyczy aktywnej mapy, a więc tej, która jest na wierzchu (jeśli mapa jest przysłonięta innym oknem, to należy ją wydobyć na wierzch). Liczba cofnięć jest nieograniczona, ale pamięć cofnięć jest czyszczona podczas każdego zapisu mapy na dysku. Program rejestruje nazwy wykonanych czynności, a więc przed każdym cofnięciem możesz sprawdzić czego ono dotyczy. Cofaniu nie podlega nawigacja w oknie mapy, która jest odpowiednikiem przewijania normalnego dokumentu.

Mapa jako całość

Parametry dotyczące całej mapy regulujemy w dwóch miejscach: bezpośrednio w oknie mapy lub w oknie dialogowym Właściwości mapy (główne menu programu: Mapa | Właściwości).

Oglądanie mapy

AVISO pozwala regulować na kilka sposobów widoczność mapy i sposób nawigowania w zależności od tego czy prowadzimy prace redakcyjne, przygotowujemy mapę do druku, czy też po prostu oglądamy mapę na ekranie.

Skala a powiększenie optyczne

AVISO dysponuje dwoma sposobami powiększania i pomniejszania mapy, które zmieniamy przyciskiem tuż obok pola, w którym widać skalę mapy (na dolnej ramce okna mapy).

Pierwszy polega na zmianie skali (przycisk w pozycji 1:). W tym trybie powiększanie i pomniejszanie działa tak, że wygląd obiektów nie ulega zmianie - zmieniają się odległości między obiektami. Używaj tego trybu przy większości prac redakcyjnych nad całymi warstwami. Więcej przeczytasz w rozdziale Skala mapy – więcej możliwości.

Drugi polega na zmianie powiększenia optycznego (przycisk w pozycji %). W tym trybie zmieniamy procentowe powiększenie tak, jak w programach graficznych lub w edytorze tekstu. Grubości linii i wielkości symboli zastosowanych na mapie zmieniają się. Odpowiedniej zmianie ulegają również węzły obiektów, tolerancja myszki itd. To ustawienie jest przydatne do dokładnej edycji poszczególnych obiektów lub do edycji punktów kontrolnych.

F Powiększenie % działa tylko na ekranie - wydruk lub eksport mapy odbywa się zawsze w dokładnej skali.

Skala i powiększenie są niezależne - w każdej chwili można ustawić dowolną kombinację obydwu parametrów. Jeśli powiększenie % jest różne od 100, to wartość liczbowa skali (widoczna w polu na dolnej ramce okna) przybiera kolor niebieski. Jest to sygnał, że to co widzisz na ekranie nie odpowiada rzeczywistej skali mapy.

Różne widoki mapy

Do tej pory oglądaliśmy mapę w widoku normalnym. Główne menu Widok ma jeszcze dwa inne pozycje, które są przydatne tylko w trakcie przygotowywania mapy do druku lub do jej eksportu: Widok | Układ strony oraz Widok | Podgląd wydruku.

W AVISO nie ma osobnego okna rozkładu tak, jak w MapInfo. Wszystkie czynności edycyjne odbywają się w oknie mapy, w trybie WYSIWYG.

Widok normalny

Ten widok służy do większości prac redakcyjnych i do oglądania mapy.

Układ strony

Ten widok służy do dopasowania zasięgu i skali mapy do kadru oraz do strony papieru. Skorzystaj z niego przed sporządzaniem wydruku lub eksportowaniem mapy. Czytaj więcej...

W oknie mapy pojawiają się dodatkowe elementy:

· Zarys strony papieru. Obszar nadający się do zadrukowania jest biały, margines - szary. Tło całego okna jest ciemoszare. Rozmiar strony jest pobrany ze sterownika aktualnie obowiązującej drukarki, który można zmienić komendą Projekt | Ustawienia drukarki.

· Kadr mapy. Jest widoczny w postaci prostokąta narysowanego przerywaną linią.

Strona papieru i kadr są usytuowane w środku okna i są nieruchome (mogą być widoczne dopiero przy znacznym pomniejszeniu %). Przewijanie mapy odbywa się tak jak zwykle, ale teraz widać jaki obszar zostanie pokazany na wydruku.

Treść mapy wychodząca poza kadr i stronę jest wciąż widoczna - możesz precyzyjnie ustawić zasięg i skalę mapy do zadanego kadru. Jeśli ma on złe wymiary - zmień go w oknie właściwości mapy.

Podgląd wydruku

W ustawieniu Widok | Podgląd wydruku mapa uzyskuje wygląd najbardziej przypominający to, co zobaczysz na wydruku. Treść wychodząca poza kadr i poza stronę jest obcięta; warstwy, które mają wyłączony atrybut Aktywność | Widoczna w druku nie są widoczne.

W tym widoku zmienia się zasadniczo działanie pasków przewijania i kulki nawigacyjnej mapy. Nawigowanie polega teraz na przemieszczaniu się po kartce papieru i nie powoduje przewijania mapy. Ponadto program przełącza się automatycznie w tryb powiększenia %. Możesz obejrzeć dokładnie dowolny fragment strony, a zwłaszcza krawędzie i narożniki, żeby stwierdzić, czy odpowiada Ci wybrany zasięg mapy. Nie możesz natomiast przewinąć mapy, tak aby obejmowała inny fragment powierzchni ziemi - żeby to zrobić przejdź do widoku Układ Strony.

Kadr mapy

Dopóki oglądamy mapę na ekranie, jest ona ograniczona zasięgiem, określonym we współrzędnych na kuli ziemskiej. Jednak opuszczając AVISO, mapa musi być przekształcona do współrzędnych płaskich. Kiedy przystępujemy do drukowania mapy, albo do jej eksportu do innego programu, to potrzebujemy innej, "papierowej" jednostki miary ograniczającej wielkość mapy. Do tego właśnie służy kadr, który regulujemy w oknie właściwości mapy na zakładce Tło i kadr.

Są dwie możliwości ustawiania kadru:

· Automatycznie - program zawsze dopasowuje do rozmiaru strony papieru na drukarce. Takie ustawienie obowiązuje domyślnie.

· Dowolnie. W tym przypadku, w pierwszych dwóch polach podajemy rozmiar kadru w milimetrach (x=szerokość, y=wysokość), w następnych dwóch - jego położenie względem środka strony papieru (ujemne wartości oznaczają przesunięcie w lewo/w dół).

F Aby zobaczyć kadr i rozmiar papieru w oknie mapy włącz Widok | Podgląd wydruku lub Widok | Układ strony.

Przy ręcznym ustawieniu kadru, wydruki będą oczywiście ograniczone formatem papieru. Nie ma natomiast takiego ograniczenia przy eksporcie mapy, mimo że na Podglądzie wydruku, mapa może być "przycięta" do strony.

Tło mapy

Tło mapy, widoczne wszędzie tam, gdzie nie zasłaniają go obiekty jest domyślnie białe. Możesz wybrać inny kolor: Mapa | Właściwości zakładka Tło i kadr, przycisk Tło.

Zasięg mapy

Skrajne położenia pasków przewijania w oknie mapy odpowiadają całkowitemu dopuszczalnemu zasięgowi mapy w kierunkach zachód-wschód i południe-północ. Można go ustawić w dialogu właściwości mapy (menu Mapa | Właściwości, zakładka Nawigacja). Zasięg podajemy w stopniach dziesiętnych.

Zasięg ma wpływ tylko na nawigowanie po mapie - nie wpływa na widoczność obiektów (do ograniczania widoczności służy kadr).

Domyślnie ustawiony zasięg nowo utworzonej mapy pozwala na nawigowanie po obszarze całej Polski i wynosi 14 do 24,5 w kierunku zachód-wschód i 48,7 do 55 w kierunku północ-południe.

Jeśli pracujesz na mniejszym obszarze możesz odpowiednio ograniczyć zasięg - paski przewijania staną się mniej czułe na przesunięcie a mapa nie będzie „uciekała” poza interesujący Cię obszar. Z kolei zasięg całej kuli ziemskiej uzyskujemy podając -180 do 180 w kierunku zachód-wschód i -90 do 90 w kierunku południe-północ.

Odwzorowania

Odwzorowanie jest sposobem przekształcania kulistej powierzchni ziemi na płaską powierzchnię arkusza papieru lub monitora. Każda mapa jest sporządzona w jakimś odwzorowaniu, jego wybór zależy od 1) zastosowania mapy i 2) przedstawianego obszaru. Temat jest zbyt obszerny, aby go omówić w tym miejscu - zainteresowani powinni zwrócić się do podręcznika kartografii, albo skorzystać z informacji zawartych w dodatku. Dla obszaru Polski najbardziej uniwersalnym odwzorowaniem jest o. stereograficzne.

Wybór odwzorowania odbywa się w oknie dialogowym Właściwości Mapy (menu Mapa | Właściwości) na zakładce Odwzorowanie. Rozwijana lista na górze daje do wyboru odwzorowania dostarczone razem z AVISO w postaci zbiorów *.DLL. Na końcu listy znajdziesz Transformację wielomianową - używaj jej tylko do pracy z obrazami rastrowymi (patrz Więcej o odwzorowaniach i transformacjach...).

Do dyspozycji są następujące odwzorowania w AVISO:

· Aitoffa » patrz Hammera

· Albersa stożkowe

· Azymutalne wiernoodległościowe

· Galla izograficzne » patrz Plate Carree

· Gaussa Krugera

· Hammera

· Lamberta azymutalne

· Merkatora

· Merkatora poprzeczne

· Millera

· Millera wiernoodległościowe » patrz Plate Carree

· UTM » patrz Gaussa-Krugera

· Walcowe wiernoodległościowe = Plate Carree

O ile nie zaznaczono inaczej, wszystkie powyższe odwzorowania są odwzorowaniami dla kuli.

Więcej informacji o odwzorowaniach znajdziesz w dodatku.

Czy trzeba przekształcać obiekty po zmianie odwzorowania?

Nie – jedyną czynnością, którą trzeba zrobić jest określenie nowego odwzorowania w oknie właściwości mapy. AVISO wykonuje przekształcenia współrzędnych do odwzorowania na bieżąco, w trakcie rysowania mapy (ang. on the fly). Współrzędne obiektów na mapie, ani w bazie danych nie są zmieniane.

W MapInfo, odwzorowanie jest jednocześnie właściwością obiektów i mapy. Obiekty zapisane w konkretnym odwzorowaniu mają na stałe zapisane przekształcone współrzędne. Kilkakrotna operacja przekształcania współrzędnych obiektu wprowadza błędy, których nie eliminuje powrót do pierwotnego odwzorowania.

Zniekształcenia

Całkowicie wierne przedstawienie kuli na powierzchni płaskiej jest niemożliwe. Każde odwzorowanie wprowadza zniekształcenie przynajmniej jednej z właściwości: powierzchni, kierunków lub odległości, w stosunku do tego, co można pomierzyć w terenie. Dobierając odwzorowanie do konkretnej mapy musimy zdecydować, którą z tych właściwości chcemy zachować, a którą możemy zignorować.

F Istnieje możliwość wizualnego porównania różnych odwzorowań na jednej mapie - czytaj więcej...

Zniekształcenia dotyczą tylko tego co widać na mapie, a nie tego co jest zapisane w pliku mapy lub w bazie danych. Zmieniając odwzorowanie nie wprowadzasz żadnych zmian we współrzędnych obiektów.

Zniekształcenia rosną wraz z odległością od punktu centralnego odwzorowania. Jeśli Twoja mapa jest przeznaczona do częstego przewijania i oglądania w niewielkich fragmentach, to możesz zminimalizować zniekształcenia stosując ruchomy punkt centralny.

Szybkość

Ilość obliczeń, które musi wykonać program przy różnych odwzorowaniach jest różna. Do najwolniejszych należą odwzorowania Mollweidego, Gaussa Krugera i Merkatora poprzeczne, do najszybszych - Plate Carre (CylEqD.dll) i sinusoidalne. W stosunku do "średnich" odwzorowań, takich jak np. o. stereograficzne, różnice w tempie przerysowywania mapy mogą wynosić odpowiednio 150% i 60%. Podanie dokładnych wartości jest niemożliwe, bo zależą one od zawartości mapy i szybkości różnych komponentów komputera.

Skala w odwzorowaniu, współczynnik K

Z właściwości odwzorowań wynika, że wierna skala nie może być utrzymana na całym obszarze mapy. W zależności od rodzaju odwzorowania, jest to możliwe tylko wzdłuż pewnych linii np. środkowego równoleżnika, południka lub w punkcie centralnym. Na pozostałym obszarze skala jest zbyt duża albo zbyt mała. Aby zmniejszyć tę rozbieżność i uśrednić błąd skali dla większego obszaru mapy, można posłużyć się współczynnikiem korekcji skali K, który regulujemy na zakładce Odwzorowanie. Współczynnik ten ma normalnie wartość 1, co oznacza brak jakiejkolwiek poprawki. Wartość mniejsza od 1 powoduje sztuczne zmniejszenie skali (w więc wizualne zmniejszenie mapy), mniejsze - odwrotnie. Efekt jest dokładnie taki sam, jak gdyby prawdziwa skala była pomnożona przez K.

Przykład: odwzorowanie GUGiK 80 jest odwzorowaniem stereograficznym opracowanym dla Polski. Obliczono, że K=0,99972 daje najmniejsze zniekształcenie skali dla obszaru całego kraju. Inne odwzorowania, dla innych obszarów, mają własne współczynniki K.

Dla odwzorowań azymutalnych, zastosowanie współczynnika K<1 powoduje uzyskanie odwzorowania siecznego. Dla innych typów odwzorowań nie istnieje prosta interpretacja geometryczna.

Parametry odwzorowania

Sama nazwa odwzorowania nie wystarcza. W zależności o typu, odwzorowanie może wymagać podania dwóch lub większej liczby parametrów. Znajdziesz je na zakładce Właściwości wewnątrz zakładki Odwzorowanie (menu Mapa | Właściwości ). Zawsze będą tam obecne dwa parametry: środkowy równoleżnik i środkowy południk, które wyznaczają środek odwzorowania. Obrazowo (chociaż niezbyt dokładnie) można powiedzieć, że jest to miejsce, w którym powierzchnia mapy jest przyłożona do powierzchni kuli ziemskiej. Zazwyczaj charakteryzuje się on najmniejszymi zniekształceniami i wiernym oddaniem kierunku północy.

Bardziej złożone odwzorowania mogą wymagać podania większej liczby parametrów. Będzie to na przykład współczynnik sieczności/skali lub odstęp między równoleżnikami siecznymi.

Ziemia jako kula lub elipsoida

Kiedy użyte jest odwzorowanie oparte na kulistym modelu ziemi, AVISO przyjmuje, że promień ziemi wynosi 6371,007 km. Jest to promień kuli o takiej samej powierzchni, jak powierzchnia elipsoidy GRS-80.

Jeśli natomiast wybierzesz jedno z odwzorowań opartych na elipsoidalnym modelu ziemi, to na zakładce Odwzorowanie uaktywni się przycisk Ziemia... W oknie dialogowym można podać wartości, które charakteryzują elipsoidę:

· półoś równikową (w kilometrach)

· spłaszczenie (mianownik ułamka)

Parametry popularnych elipsoid są dostępne z listy.

Jeśli parametry nie zostaną podane, program przyjmie elipsoidę WGS-84.

Środek mapy a środek odwzorowania

Środek okna, w którym widzisz mapę może, ale nie musi pokrywać się ze środkiem odwzorowania. Regulujemy to w oknie właściwości mapy (menu Mapa | Właściwości) na zakładce Nawigacja. Do dyspozycji są dwa tryby zachowania punktu centralnego:

Ruchomy

Przy tym ustawieniu punkt centralny odwzorowania pokrywa się ze środkiem mapy widocznym w oknie. Kiedy przewijasz mapę, AVISO przemieszcza punkt centralny odwzorowania. Jeśli obejrzysz jeszcze raz parametry odwzorowania, spostrzeżesz, że wartości środkowego równoleżnia i południka są inne niż poprzednio.

Stały

Przy tym ustawieniu punkt centralny odwzorowania pozostaje taki, jak zadano w parametrach odwzorowania. Kiedy przewijasz mapę, AVISO przesuwa ją tak jak płaski arkusz papieru. Jak więc zorientować się jak daleko od punktu centralnego jesteśmy? Na zakładce Nawigacja możesz przeczytać jaka jest Odległość środka mapy od środka odwzorowania. Odległości w kierunku lewo-prawo (X) i dół-góra (Y) są podane w milimetrach. Na przykład wartości X= 600 i Y= - 800 oznaczają, że środek odwzorowania leży 60 cm na prawo i 80 cm w dół od punktu widocznego w środku okna mapy. Jeśli chcesz przywrócić pierwotne położenie punktu centralnego na środek mapy, wpisz X=0 i Y=0.

Zasada stałego punktu centralnego obowiązuje w MapInfo i ArcView. Ustawienie zmiennego punktu centralnego jest w tych programach niemożliwe.

Która opcja jest najlepsza?

Opcje punktu centralnego mają znaczenie tylko wtedy, gdy często zmieniamy oglądany w zbliżeniu fragment mapy. Nie musisz się nimi zajmować jeśli robisz prostą mapę tematyczną obejmującą cały kraj.

Ruchomy punkt centralny daje w trakcie nawigacji wrażenie „wędrowania” po powierzchni ziemi. Dobrym zastosowaniem są mapy przeznaczone do oglądania na ekranie. Widoczny w oknie wycinek mapy będzie zawsze zorientowany na północ, a zniekształcenia kształtu i powierzchni będą najmniejsze. Wydruki dwóch sąsiednich fragmentów mapy nie będą do siebie pasować na stykach.

Stały punkt centralny daje wrażenie oglądania częściami dużej mapy. Jest to całkowicie słuszne wrażenie - mapa jest ciągła w sensie graficznym - każdy fragment wydrukowany niezależnie da się skleić z pozostałymi. Jednak fragmenty mapy odległe od środka odwzorowania będą miały duże zniekształcenia. Wybierz tę opcję wtedy, gdy planujesz drukować mapę arkuszami. Masz gwarancję, że styki arkuszy będą do siebie pasować i nie powstanie między nimi szczelina.

Mapy świata

W AVISO można konstruować mapy małoskalowe, np. półkul lub całej kuli ziemskiej w taki sam sposób, jak każdą inną mapę. Dzięki zastosowaniu ruchomego punktu centralnego, stają się one interaktywnymi prezentacjami, dającymi złudzenie obracającej się ziemi, przelotu nad ziemią lub służącymi do ilustracji właściwości różnych odwzorowań. Wciąż jednak pozostają one w pełni funkcjonalnymi mapami GIS. Są to możliwości rzadko spotykane w innych systemach.

W tym rozdziale są omówione specyficzne właściwości map w małych skalach, a także pokrewne zagadnienia związane z krzywizną siatki geograficznej.

Nawigacja na mapie małoskalowej

Jeśli mapa mapa przedstawia cały świat i chcemy mieć pełną swobodę w oglądaniu jej dowolnej części, to należy ustawić jej zasięg na maksymalny, czyli -180 do 180 w kierunku zachód-wschód i -90 do 90 w kierunku południe-północ. Najlepiej jednocześnie ustawić ruchomy punkt centralny, dzięki czemu osiągniemy efekt obracającej się kuli ziemskiej oraz minimalizujemy zniekształcenia, które przy małych skalach mogą być znaczne. Zalecanym odwzorowaniem jest o. ortograficzne.

F Gdy przewijasz mapę za pomocą kulki lub myszki z rolką, i przekroczysz "graniczny" południk +/-180, nastąpi płynne przejście na drugą półkulę.

Jeśli punkt centralny musi być ustawiony na stałe, to zwróć uwagę na zasięg mapy. Jeśli wychodzi on poza widoczny fragment ziemi (chowa się za horyzont) to napotkasz na problem z przewijaniem mapy. Dzieje się tak na przykład wtedy, gdy zasięg jest maksymalny, a widoczna jest tylko jedna półkula. Trzeba wtedy ograniczyć go tak, aby skrajne położenia były widoczne.

Obszar "poza ziemią"

Mapy świata będą często posiadać obszar widoczny w oknie, ale nie przedstawiający żadnego fragmentu kuli ziemskiej. Będzie on usytuowany:

· poza horyzontem - w odwzorowaniach perspektywicznych,

· poza limitem odwzorowania (który w o. azymutalnych tworzy sztuczny horyzont),

· poza płaszczyzną odwzorowawczą - w o. stożkowych i walcowych.

Na tym obszarze niemożliwe jest odczytanie współrzędnych geograficznych, a więc nie są wyświetlane współrzędne myszki. Obiekty powierzchniowe i liniowe, które chowają się za horyzontem (nawet częściowo) nie mogą być wybierane prostokątem.

Szczególne obszary - południk 180 i bieguny

W systemie współrzędnych geograficznych szczególną rolę odgrywa południk 180 stopni, ponieważ wyznacza on kres współrzędnej długości geograficznej, poza którym następuje "zawinięcie" współrzędnej na przeciwległą krawędź mapy. W takim nieciągłym systemie nie istnieje ciągły obiekt przecięty linią południka 180. Obiekt taki musi być symulowany za pomocą dwóch obiektów stykających się na południku 180 lub obiektu złożonego. Obiekt zawierający biegun musi być rozcięty wewnętrznie w szczególny sposób: od krawędzi należy poprowadzić linię wzdłuż dowolnego południka w bliskie sąsiedztwo bieguna, następnie utworzyć pierścień otaczający biegun i powrócić tym samym południkiem do krawędzi, zamykając obiekt. Tylko taka topologia daje gwarancję prawidłowego przedstawiania w większości odwzorowań.

Obiekty nierozcięte będą źle przedstawiane w niektórych odwzorowaniach - typowym objawem jest "wylewanie się" wypełnienia na dużej powierzchni.

Osobnym problemem jest traktowanie południka 180 przez odwzorowania różnego typu. Odwzorowania azymutalne dają wrażenie ciągłości powierzchni ziemi na tej linii i pozostaje tylko przestrzeganie opisanej wyżej topologii. Większość innych odwzorowań musi jednak mieć linię rozcięcia, za którą leży obszar "poza ziemią". Odwzorowania AVISO przyjmują, że linią ta jest 180 południk. Nie można rozciąć takiego odwzorowania wzdłuż innego południka, ponieważ wtedy należałoby również rozciąć wszystkie przecinające go obiekty.

Mierzenie odległości na mapie małoskalowej, ortodroma

Mierzenie odbywa się po najkrótszej linii łączącej dwa punkty na powierzchni ziemi czyli ortodromy. Na mapie przybiera ona postać krzywej, której kształt zależy od rodzaju odwzorowania, punktu centralnego i położenia punktów końcowych. Krzywizna ortodromy jest widoczna tylko przy dużych odległościach (kilka - kilkanaście stopni).

Odległość po ortodromie, z definicji nie może być większa niż połowa obwodu ziemi (ok. 19992 km). Do pomiaru jest używany kulisty, a nie eliptyczny model ziemi.

F Obserwowanie przebiegu ortodromy pomaga przy ocenie właściwości odwzorowań.

Problemy z pewnymi odwzorowaniami

Niektóre odwzorowania nie są z zasady przeznaczone dla map w bardzo małych skalach (np. o. Gaussa-Krugera). Sprawiają im kłopot obiekty powierzchniowe leżące daleko od punktu centralnego mapy i przecięte przez horyzont odwzorowania. Mogą one zostać odwzorowane jako koła pokrywające cały obszar mapy (w odwzorowaniach azymutalnych) lub poziome albo pionowe pasy (w o. walcowych). AVISO nie narzuca arbitralnych ograniczeń w doborze skali do odwzorowania, ponieważ wystąpienie tego rodzaju efektów jest rzadkie i zależy od zbiegu kilku okoliczności. Środkami zaradczymi są, w kolejności: 1) zwiększenie skali 2) przesunięcie punktu centralnego 3) wyeliminowanie z mapy obiektów, które i tak nie są widoczne, 4) rozcięcie obiektów.

Inne sposoby nawigacji

Podstawowe sposoby nawigacji zostały omównione w rozdziale Pierwsza mapa. Zamiast posługiwać się myszką możesz używać klawiszy-strzałek oraz szarych klawiszy + i - na klawiaturze numerycznej. Jeśli chcesz osiągnąć największą precyzję przewijania (zarówno z klawiatury, jak i kulką), to trzymaj jednocześnie wciśnięty klawisz Ctrl.

Standardowe skale, które obowiązują w trakcie powiększania/pomniejszania oraz dopuszczalny limit skal można zmienić w oknie właściwości mapy.

Jeśli wprowadzisz z klawiatury niestandardową wartość skali lub powiększenia (na dolnej ramce okna mapy), to będzie ona uwzględniana podczas powiększania/pomniejszania za pomocą suwaka, kulki nawigacyjnej lub rolki myszy. Nowa skala będzie zapamiętana wraz z mapą, nowe powiększenie % - nie.

F Nawigacja na mapie, która wykorzystuje transformację wielomianową może sprawiać trudności na obszarze poza rastrem - czytaj więcej.

Nawigowanie przy użyciu myszki z rolką

Jeśli Twoja myszka ma 1 rolkę i jest zgodna ze standardem Microsoft IntelliMouse™ lub ma trzeci - środkowy guzik, to możesz jej użyć do wygodnej nawigacji bez przenoszenia kursora poza obszar na którym pracujesz.

· Ruch rolki "od siebie" powiększa skalę, "do siebie" - zmniejsza.

· Po wciśnięciu rolki (lub trzeciego guzika) i przytrzymaniu, mapa zaczyna się przesuwać w tym kierunku, w którym podąża myszka. Puszczenie rolki zatrzymuje przesuwanie. Prędkość jest proporcjonalna do ruchu wykonanego myszką.

Znaczniki

Znacznik jest zapamiętanym miejscem na mapie, do którego możemy wrócić w dowolnej chwili. Znacznik nie jest obiektem graficznym i nie jest widoczny na mapie.

Do obsługi znaczników służy przycisk w prawym górnym rogu okna mapy, który przywołuje menu.

Dodawanie nowego znacznika.

Ustaw mapę w miejscu, które ma być zapamiętane. Wciśnij przycisk znaczników i wybierz z menu Nowy.... Wpisz nazwę nowego znacznika i zdecyduj co ma być zapamiętane. Zazwyczaj będzie to pozycja Środka mapy, ale dodatkowo możesz chcieć by po każdym skoku do znacznika była przywracana pierwotna Skala lub Zasięg mapy w oknie. Potwierdź przyciskiem Dodaj.

Skok do znacznika

Nadane przez Ciebie nazwy znaczników pojawiają się w menu, począwszy od drugiej pozycji. Jeśli wybierzesz jedną z nich, to nastąpi skok – mapa przesunie się i (stosownie do Twoich żądań) zmieni się jej skala.

Edycja znacznika, usuwanie, kolejność

Wciśnij przycisk znaczników i wybierz z menu Znaczniki.... Wybierz jeden na liście z lewej strony. Możesz teraz 1) zmienić jego parametry, 2) usunąć go przyciskiem x lub 3) zmienić jego kolejność przyciskami ↕. Nie można zmienić położenia znacznika na mapie – w tym celu musisz usunąć stary i dodać nowy znacznik.

Skala mapy – więcej możliwości

W oknie dialogowym Mapa | Właściwości, na zakładce Skala można regulować kilka opcji dotyczących skali.

Dopasowanie skali do okna

Jeśli wciśnięty jest przełącznik Podąża za rozmiarem okna, to mapa będzie zmieniała skalę przy każdym rozciągnięciu lub zmniejszeniu okna w taki sposób, by zachować widoczny fragment. Jeśli będziesz mocno zmieniać proporcje okna, to skala pozostanie za mała.

Dopuszczalny zakres skal

Możesz podać dolny (mniejszy mianownik) i górny (większy mianownik) limit skali lub tylko jeden z nich. Te ustawienia są nadrzędne względem wszystkich innych wprowadzanych ręcznie lub suwakiem.

F Niezależnie można regulować widoczność pojedyńczych warstw w przedziałach skal -> patrz dalej.

Skale predefiniowane

Kiedy posługujesz się suwakiem skali w głównym oknie mapy, to zmiany następują w z góry zadanej kolejności. Ten ciąg skal można zmienić. W polu Skale predefiniowane możesz dodać + nową albo usunąć x jedną z zadanych skal. Gdy wciśniesz przycisk Standard, to zostanie przywrócony standardowy zestaw.

F Nie ma analogicznego ciągu powiększeń %.

Odnajdowanie wybranych obiektów

Wybrane obiekty mogą leżeć poza widocznym fragmentem mapy, albo być słabo widoczne w natłoku pozostałej treści mapy. Komenda głównego menu Mapa | Nawigacja > Idź do selekcji (skrót klawiszowy F3) powoduje ustawienie środka mapy na wybranych obiektach. Po jednokrotnym wciśnięciu skala pozostaje taka sama, przy powtórnym ulega powiększeniu.

Funkcja jest przydatna w połączeniu z wybieraniem obiektów z tablicy.

Mierzenie na mapie

Pomiary odległości

AVISO pozwala dokonywać pomiarów po linii prostej pomiędzy dowolnie wskazanymi punktami lub wzdłuż obiektu - pomiędzy wybranymi węzłami. Pomiary mogą się kumulować.

Pomiary odcinkami

Wybierz z przybornika mapy miarkę

1. Wciśnij 8 lewy guzik myszki w miejscu gdzie chcesz rozpocząć pomiar. Pojawi się tam krzyżyk.

2. Trzymając guzik wciśnięty, przesuń kursor na koniec odcinka i puść. Pojawi się czerwona linia pomiaru.

Odległość w kilometrach odczytasz na dolnym pasku całego programu.

Jeśli w trakcie kolejnych pomiarów będziesz trzymać wciśnięty klawisz Shift, to pomiary będą się kumulować, i na mapie będą widoczne wszystkie linie pomiarowe. Początki kolejnych odcinków nie muszą się pokrywać z końcami poprzednich. Jeśli masz do zmierzenia wiele odcinków, to możesz włączyć na klawiaturze klawisz CapsLock zamiast ciągle trzymać Shift.

Jeśli mierzysz na mapie w małej skali, przeczytaj dodatkowe uwagi.

Pomiary wzdłuż obiektu

Jeśli linia pomiarowa ma dokładnie odzwierciedlać przebieg obiektu (np. fragment rzeki lub drogi), to możesz prześledzić fragment linii podobnie, jak podczas śledzenia tła wektorowego.

Aby stosować śledzenie, musisz trzymać wciśnięty klawisz Ctrl. W czasie przesuwania myszki, program będzie podświetlał węzły od których może rozpocząć śledzenie. Wciśnij 8 lewy guzik myszki na jednym z nich i (trzymając) przesuń na inny węzeł. Pojawi się linia śledzenia. Zdecyduj gdzie zakończyć linię i puść guzik.

Śledzenie działa tylko w obrębie jednego obiektu a więc pomiar wzdłuż ciągu obiektów trzeba wykonywać etapami. Na śledzenie reagują tylko te warstwy, które przyciągają węzły, ale tryb dociągania nie musi być włączony.

Pomiary obiektów

Mierzenie powierzchni lub długości całych obiektów nie odbywa się na mapie lecz w bazie danych. Możesz do tego wykorzystać funkcje działające na polu obrazu.

Drukowanie mapy

Pozycjonowanie mapy do wydruku

W AVISO nie znajdziesz osobnego narzędzia lub komendy do ustawiania mapy na stronie papieru. Można to jednak zrobić z dużą dokładnością, pracując w trybie Układu strony lub Podglądu wydruku (główne menu Widok).

1. Przewiń mapę tak, by widzieć interesujący Cię obszar w środku okna. Upewnij się, że pracujesz w trybie powiększania %.

2. Przełącz Widok | Układ strony. Pomniejsz mapę do około 10 – 30%, aby zobaczyć zarys strony papieru. Ustaw mapę dokładniej, obserwując zasięg przy krawędziach strony.

3. Jeśli odczywasz nieodpartą potrzebę obejrzenia, jak daleko sięga mapa przy jednej z krawędzi, przełącz Widok na Podgląd wydruku i przewiń do interesującego Cię miejsca. Tym razem mapa nie zmieni położenia w stosunku do strony – będziesz przewijać samą kartkę papieru. Jeśli stwierdzisz niedokładności, możesz z powrotem przełączyć Układ strony i skorygować położenie mapy.

F Największą precyzję osiągniesz używając strzałek na klawiaturze w połączeniu z klawiszem Ctrl.

F Skróty klawiszowe Shift-Ctrl-... opisane w menu, ułatwiają szybkie przełączanie między różnymi widokami.

Drukowanie

Komenda Mapa | Drukuj przywołuje standardowe dla Windows okno dialogowe, które na pewno jest Ci znajome z innych programów. Przed potwierdzeniem przyciskiem OK możesz zmienić typ drukarki lub parametry wydruku. Zmiany parametrów, które tu dokonasz będą obowiązywały tylko dla tego jednego wydruku.

Przed drukowaniem sprawdź kadr mapy.

Problemy

Niektóre sterowniki drukarek, zwłaszcza starszego typu, mogą nie radzic sobie ze zbyt dużymi obiektami (kilka tysięcy węzłów). Jeśli stwierdzisz brak takich obiektów na wydruku, to możesz obejść problem na trzy sposoby: 1) dobrać inny sterownik, 2) uprościć geometrię obiektów, 3) wyeksportować mapę jako obraz bitowy a potem wydrukować go przy użyciu innego programu.

Ustawienia drukarki

Jeśli planujesz drukowanie serii map wymagających innych ustawień niż domyślne, zmień je zawczasu (główne menu Projekt | Ustawienia drukarki). Ustawienia są pamiętane tylko w trakcie bieżącej sesji AVISO.

Eksportowanie mapy

Na początek wyjaśnienie terminologiczne. Eksport/import mapy jest czasami rozumiany jako eksport/import zbiorów wektorowych pomiędzy różnymi systemami GIS. Opis tego rodzaju operacji znajdziesz w rozdziale Transfer danych, ponieważ w rzeczywistości chodzi o wymianę danych, z których mogą powstać mapy, a nie – samych map. W tym miejscu zajmiemy się procedurami wysyłania gotowego obrazka mapy AVISO do innych programów – zarówno za pośrednictwem pliku, jak i schowka (co z kolei jest często nazywane kopiowaniem).

Mapa AVISO może być wyeksportowana w formacie wektorowym lub rastrowym. Komenda głównego menu Mapa | Eksport... otwiera okno dialogowe, które obsługuje obydwa formaty. Wybór następuje za pomocą przycisków z prawej strony okna.

Do eksportu można wybrać wszystkie warstwy, albo tylko niektóre (lista warstw z lewej strony). Początkowo wybrane są te warstwy, które mają włączony atrybut Widoczna w druku (a nie widoczna).

Zasięg fragmentu mapy, który będzie wyeksportowany reguluje kadr. Zadbaj o jego ustawienie przed przystąpieniem do eksportu (podobnie jak przed drukowaniem). Zwróć uwagę, że kadr może być większy niż strona papieru - w takim przypadku widok Podgląd wydruku pokaże fałszywy obraz mapy przyciętej do strony.

Eksport wektorowy

Format Windows Enhanced Metafile (EMF) nadaje się do zasilania programów graficznych takich jak Corel i umożliwia dalszą obróbkę obrazu na poziomie całych warstw lub indywidualnych obiektów. Jeśli chcesz zachować podział na warstwy, musisz przeprowadzić eksport etapami.

Dane eksportowe można zarówno zapisać w pliku, jak i umieścić w schowku (Clipboard) i bezpośrednio wklejać do otwartego obok programu.

Dane wektorowe przeniesione do innego programu tracą bezwzględną lokalizację geograficzną. Jeśli eksport odbywa się etapami, to należy zadbać o to, by wraz z grafiką obiektów został wyeksportowany jakiś stały element, za pomocą którego będzie można spasować poszczególne części obrazka. Można do tego wykorzystać ramkę kadru, czyli prostokąt odzwierciedlający dokładnie położenie kadru mapy lub tzw. dużą ramkę, czyli kwadrat o dowolnie ustalonym rozmiarze, wycentrowany na środku mapy. Ramka powinna zawierać w całości wszystkie obiekty, w przeciwnym razie w niektórych programach importujących nastąpią błędy skalowania lub deformacje. Programy importujące (a nawet ich różne wersje) mogą odmiennie interpretować dane, a opis tego, co się może zdarzyć wykracza poza ramy tego podręcznika. Trzeba skrupulatnie sprawdzać wynik importu i ewentualnie poprawić obraz. Najważniejsze jest zachowanie poprawnej geometrii obrazu – style można zawsze odtworzyć.

Rozdzielczość grafiki wynosi około 0.1 mm. Z taką dokładnością są odtwarzane kształty, grubości linii i wielkości czcionek. Rozmiar czcionki w punktach drukarskich, odczytany w programie importującym, będzie zatem obarczony niewielkim błędem zaokrąglania. Przeczytaj również inne uwagi dotyczące Zachowania stylów.

Eksport rastrowy

Format rastrowy nadaje się do wklejania do dokumentów lub stron internetowych. Obraz mapy można umieścić w schowku (Clipboard), albo zapisać w pliku na dysku. W pierwszym przypadku zostanie zastosowany format Windows Bitmap, w drugim można wybrać jeden z poniższych formatów:

· Windows Bitmap (*.BMP)

· JPEG (*.JPG)

· TIFF (*.TIF)

· GeoTIFF (*.TIF)

Można regulować Rozdzielczość obrazu w DPI oraz liczbę kolorów (tzw. głębię koloru: od 1-bitowej do 24-bitowej).

W przypadku plików JPG, można ustalić jakość, która przekłada się na stopień kompresji a więc - rozmiar obrazu. Ustawienie 100% daje najlepszą jakość i 0% kompresji. Głębia koloru jest zawsze równa 24 bity, niezależnie od ręcznego ustawienia.

Rozmiar obrazka jest równy kadrowi mapy. Pamiętaj o jego ustawieniu aby nie utworzyć pliku o astronomicznym rozmiarze.

Format GeoTIFF uzyskasz wybierając dla pliku rozszerzenie *.TIF i zaznaczając opcję Format GeoTIFF (opcja pokazuje się dopiero po nadaniu rozszerzenia). Dodatkowe informacje w dodatku. Czytaj więcej...

Projekt - czym się różni od mapy

Projekt obejmuje zestaw map i tablic otwartych na ekranie. Możesz zapisać projekt na dysku komendą Projekt | Zapisz jako, a potem powrócić do niego komendą Projekt | Otwórz.

Do zbioru .APR zostają zapisane nazwy map i tablic oraz położenie, rozmiar i niektóre inne „przejściowe” właściwości okien w których są one otwarte. Dla map jest to na przykład powiększenie optyczne, dla tablic - szerokości kolumn. Plik projektu nie zawiera jednak samych map ani tablic. Te muszą być osobno zapisane. Jeśli zapiszesz projekt, ale nie zapiszesz mapy, to projekt otworzy się poprawnie, ale mapa, która ukaże się na ekranie nie będzie uwzględniać ostatnich poprawek.

AVISO zapisuje automatycznie układ okien w chwili zamknięcia programu. Możesz do niego szybko powócić następnego dnia używając Projekt | Ostatni.

W rozumieniu MapInfo projekt jest czymś podobnym do mapy: zawartość mapy jest faktycznie zapisana w pliku projektu. W AVISO każda mapa jest samodzielnym dokumentem, który trzeba zapisać jako plik na dysku i można (pod pewnymi warunkami) otworzyć bez towarzyszących mu tablic z danymi.

Przenoszenie map

Mapa może zawierać odwołania do innych plików na Twoim komputerze (np. do źródła danych warstwy, pliku rastrowego lub innej mapy). Nie ma problemu dopóki plik mapy tkwi na swoim miejscu w strukturze katalogów. Jeśli natomiast plik mapy zostanie przeniesiony do innego katalogu lub nagrany na CD i przeniesiony na inny komputer, to powstaną rozbieżności w nazwach ścieżek lub dysków i przy otwieraniu mapy pojawią się błędy. Nie oznaczają one utraty danych, tylko chwilową niedyspozycję, której można zaradzić przed albo po fakcie. Do sprawdzania jakie problemy pojawią się przy przenoszeniu mapy służy okno dialogowe, otwierane przyciskiem Przenośność w oknie właściwości mapy (główne menu Mapa | Właściwości).

Przenoszenie na inny komputer

Aby zapewnić bezproblemowe przeniesienie mapy na inny komputer trzeba, po pierwsze, przekopiować wszystkie pliki zależne, po drugie – umieścić je w odpowiednich miejscach w strukturze folderów. Wykaz plików znajdziesz na zakładce Zależne pliki. Uwaga: w przypadku tablic lista pokazuje tylko pliki *.db, a potrzebne będą również pozostałe towarzyszące im pliki. Jeśli jako źródło danych jest podana kwerenda SQL, to jako pliki zależne zostaną podane tablice bazowe tej kwerendy. Wszystkie te pliki muszą być przeniesione razem z mapą, o ile spodziewasz się, że odbiorca mapy będzie przeprowadzać synchronizację lub generowanie. Jeśli natomiast mapa będzie tylko wyświetlana i to w formie nie wymagającej zmian, to plików nie trzeba przenosić.

Na komputerze docelowym można postąpić na trzy sposoby:

· Utworzyć strukturę katalogów identyczną, jak na komputerze wyjściowym i umieścić pliki w odpowiednich miejscach.

· Umieścić pliki w innej strukturze katalogów i przekierować ścieżki.

· Umieścić wszystkie pliki zależne w tym samym katalogu, co mapę. W tym przypadku będzie trzeba usunąć z nazw ścieżki, tworząc tzw. odwołania relatywne.

Przekierowywanie ścieżek

Na zakładce Ścieżki zobaczysz wykaz wszystkich ścieżek, które są użyte w nazwach zależnych plików, we wszystkich warstwach. Lewa kolumna przedstawia starą wersję, w prawej możesz wprowadzić nową wersję ścieżki. Zmiany zostaną na stałe wprowadzone kiedy wciśniesz przycisk OK w oknie właściwości mapy.

F Uwaga: od tej operacji nie ma cofania. Można najwyżej nie zapisać mapy.

Jeśli jako źródło danych jest podana kwerenda, to przekierowanie obejmie tablice bazowe wewnątrz zdania kwerendy.

Przekierowanie ścieżek można wykonać zarówno na komputerze wyjściowym – przed zapisaniem mapy, jak i na komputerze docelowym – po otwarciu mapy. Jeśli jesteś użytkownikiem obydwu komputerów – możesz je wykonać zawczasu, znając docelową strukturę katalogów i nazwy dysków. Jeśli przekazujesz mapę na nieznany komputer, musisz je pozostawić użytkownikowi, który odbiera mapę.

Odwołania względne

Nazwa pliku bez pełnej ścieżki (całej nazwy folderu łącznie z symbolem dysku) jest tzw. odwołaniem względnym. Na przykład jako źródło danych warstwy można podać samą nazwę gminy.db zamiast c:\usr\atlas\gminy.db. Taki zapis zmusza program do znalezienia pliku gminy.db w tym samym folderze, w którym jest zapisana mapa. Nazwa tego foldera nie jest na stałe określona – ważne jest tylko to, że oba pliki są w tym samym folderze. Odwołanie względne uzyskasz po prostu usuwając całą lub część ścieżki z nazwy, lub, jeśli wybierasz plik w oknie dialogowym – przez wciśnięcie przełącznika Ścieżka względna.

Można również usunąć tylko część ścieżki np. pozostawić dane\gminy.db. Wtedy AVISO będzie szukać pliku w podfolderze dane, zawartym w tym samym folderze co mapa. Jeśli natomiast wpiszesz ..\dane\gminy.db, to odwołanie będzie dotyczyć folderu dane, ale na tym samym poziomie, co folder zawierający mapę.

Zastosowanie odwołań względnych może uprościć zarządzania plikami w takich projektach, które wymagają przenoszenia map. Zasada obowiązuje również w innych sytuacjach, gdy jednen dokument odwołuje się do drugiego. Jeśli w czasie wybierania nazwy pliku w oknie dialogowym jest widoczny przełącznik Ścieżka względna , to znaczy, że można zastosować odwołanie względne.

Redakcja warstw mapy

Lepiej całą warstwą

W AVISO możemy pracować zarówno nad całymi warstwami, jak i nad pojedyńczymi obiektami, ale najrozsądniej jest rozpocząć od starannego opracowania całej warstwy, a dopiero potem, jeśli to konieczne, wprowadzać ręczne modyfikacje poszczególnych obiektów. Jeśli masz nawyki wyniesione z pracy w programach graficznych takich jak Corel - porzuć je. Stosuj operacje na całych warstwach ponieważ dają większą kontrolę nad treścią mapy.

Przykład 1

Nigdy nie wybieraj wszystkich obiektów po to, aby je przesunąć na mapie. Zamiast tego posłuż się polem Przesunięcie [mm] w dialogu Właściwości warstwy.

Przykład 2

Nigdy nie wybieraj wszystkich obiektów po to, by zmienić ich styl - zmień styl warstwy.

Przykład 3

Gdy chcesz nadać inny kolor pewnej grupie obiektów, to najpierw zastanów się, czy te obiekty łączy jakaś wspólna cecha zapisana w kolumnie źródła danych. Jeśli tak jest, to zastosuj prezentację Przedziałami, a jako zmienną sterującą wybierz tę właśnie kolumnę. Jeśli potem zdecydujesz się na inny kolor, to wystarczy zmienić styl przedziału, a obiekty natychmiast otrzymają nowy kolor (bez powtórnego wybierania). Druga korzyść: możesz wykorzystać tę cechę do wszystkich operacji w bazie danych np. zmienić lub usunąć tę właśnie grupę obiektów.

Przykład 4

Kiedy grupa obiektów, co do których planujesz zmiany, nie ma wspólnej cechy zapisanej w źródle danych, to rozważ możliwość utworzenia nowej kolumny w tablicy i wprowadzenia do niej odpowiednich danych. Trochę wysiłku może się opłacić: źródło danych może w przyszłości służyć do konstuowania innych map lub warstw.

Okno warstw mapy

Wszystkie czynności dotyczące całych warstw mapy mają swój początek w oknie warstw, które możesz otworzyć komendą Mapa | Warstwa | Otwórz okno z głównego menu. Okno obsługuje wszystkie otwarte mapy, przełączając się w ślad za aktualnie aktywnym oknem mapy.

Większą część okna zajmuje lista warstw podpisanych nazwą i opatrzonych liczbą obiektów. Lewa kolumna służy do włączania i wyłączania widoczności warstwy. Prawa kolumna podpisana Styl pokazuje szatę graficzną obiektów warstwy.

F Możesz regulować rozmiary kolumn i wierszy, żeby lepiej widzieć długą nazwę warstwy lub większą próbkę stylu.

Dodawanie nowej warstwy

Wciśnij niebieski przycisk oznaczony + na dolnej ramce okna. Pojawi się okno dialogowe, którego treść będzie taka sama, jak podczas edycji istniejącej warstwy, z wyjątkiem dalszych zakładek, które uaktywnią się dopiero po wybraniu Typu prezentacji.

Usuwanie warstwy

Wciśnij czerwony przycisk oznaczony znakiem x na dolnej ramce okna. Warstwa zostanie usunięta.

Kopiowanie i wklejanie warstw

Odpowiednie komendy znajdziesz w menu kontekstowym (8 prawy na nazwie warstwy). Można zaznaczyć więcej niż jedną warstwę. Wklejone warstwy będą dodane na końcu.

Przełączanie widoczności warstwy

Do włączania i wyłączania widoczności używaj przełączników po lewej stronie każdej warstwy.

Kolejność warstw

AVISO rysuje warstwy w takiej kolejności, w jakiej są widoczne na liście. Ostatnia warstwa jest na wierzchu mapy. By zmienić kolejność, wybierz jedną lub kilka warstw i użyj przycisków ↕ na dolnej ramce okna.

Edycja właściwości warstwy

Kliknij 2x8 na nazwie wybranej warstwy, albo użyj komendy Mapa | Warstwa | Właściwości. Pojawi się okno dialogowe „Właściwości warstwy”.

Inne operacje z menu

Operacje dotyczące jednej lub kilku warstw zaznaczonych w oknie warstw znajdziesz w głównym menu Mapa | Warstwa, a także w menu kontekstowym okna warstw (8 prawy na nazwie warstwy). Opis ich zastosowania znajdziesz w innych miejscach podręcznika.

pozycja menu	czynność	działa dla
Właściwości...	otwiera Okno Właściwości warstwy	jednej warstwy
Synchronizuj/Generuj...	Uaktualnianie zawartości warstw na podstawie źródła danych. Patrz generowanie i synchronizacja.	wielu warstaw
Otwórz źródło	Szybkie otwarcie źródła danych związanego z warstwą.	jednej warstwy
Post...	Blokowe zapisywanie danych z warstwy do źródła danych.	jednej warstwy

Styl warstwy

Kiedy klikniesz na próbkę w kolumnie Styl, to uaktywni się zestaw przycisków w Przyborniku graficznym. Posługując się przyciskami przybornika możesz zmieniać poszczególne parametry stylu dla całej warstwy.

Jeśli masz do czynienia z warstwą podzieloną na przedziały lub z wykresami, to próbka stylu będzie zawierać kilka elementów, odpowiadających przedziałom lub segmentom wykresu. Jeśli zmienisz styl w sposób opisany wyżej, to wprowadzisz zmiany do wszystkich elementów. Aby regulować styl każdego przedziału lub segmentu osobno, kliknij 2x8 w kolumnie Styl i pracuj dalej w oknie Szczegóły prezentacji, opisanym w rozdziale Prezentacja przedziałami i kartogramy.

Warstwa rastrowa nie ma stylu i przybornik pozostanie nieaktywny. Trzeba kliknąć 2x8 w kolumnie styl by otworzyć okno dialogowe w którym można zmienić wygląd rastra.

Podstawowe właściwości warstwy mapy

Okno Właściwości warstwy otwieramy klikając 2x8 na nazwie wybranej warstwy w oknie Warstwy Mapy.

Treść jest podzielona na kilka zakładek; dwie pierwsze są widoczne zawsze i dotyczą każdej warstwy, niezależnie od jej typu. Pozostałe pojawiają się stosownie do wybranego typu prezentacji. W tym miejscu omówimy dwie pierwsze grupy właściwości, o kolejnych przeczytasz w dalszych rozdziałach poświęconych źródle danych warstwy i poszczególnym typom prezentacji (np. przedziałami).

Ogólne | Nazwa

Nazwa warstwy służy wyłącznie dla Twojej orientacji. Jeśli pozostawisz pole puste, AVISO będzie podpisywać warstwę nazwą jej źródła danych, która jest zazwyczaj długa i trudna do rozpoznania. Poza tym, nazwa nie ma żadnego związku ze źródłem danych.

Ogólne | Grupa

Dzięki grupom możesz oznaczyć kilka podobnych warstw i wspólne regulować ich widoczność. Jeśli kilka warstw będzie podpisanych tą samą nazwą grupy, to utworzą jedną pozycję w Oknie grup i będzie można je włączać i wyłączać jednym kliknięciem. Jeśli pole pozostanie puste, to warstwa nie zostanie w ogóle uwzględniona w Oknie grup.

Grupowanie można rozszerzyć w wielostopniową hierarchię stosując specjalny zapis przy użyciu wstecznego ukośnika. Jeśli przypiszesz kilka warstw do grupy hydrologia\rzeki, a kilka innych do grupy hydrologia\jeziora, to utworzysz dwustopniowe drzewo składające się z grupy hydrologia, zawierającej dwie podgrupy: rzeki i jeziora. Takich poziomów może być dowolnie wiele.

Ogólne | Typ prezentacji

Typ prezentacji to najważniejsza właściwość warstwy. Wyznacza ona charakter obiektów, które znajdą się w warstwie oraz ich pochodzenie (źródło danych, plik rastrowy, inna mapa itd).

Prezentacja Prosta lub przedziałami służy do przedstawiania obiektów wektorowych, które pochodzą ze źródła danych. Prezentacja prosta przedstawia wszystkie obiekty przy zastosowaniu jednego stylu. Prezentacja przedziałami pozwala podzielić obiekty na podstawie ich cech zapisanych w źródle danych i każdemu przedziałowi nadać inny styl. Więcej na ten temat przeczytasz w rozdziale Prezentacja przedziałami i kartogramy. W istocie obie metody są podobne – jeśli nie zadeklarujesz przedziałów otrzymasz prezentację prostą (tak, jak na Pierwszej mapie).

Siatka – ten typ służy do rysowania siatki współrzędnych geograficznych. Czytaj więcej...

Raster – warstwa przeznaczona do pokazywania obrazu rastrowego (mapy bitowej) pochodzącego z pliku. Czytaj więcej...

Kalka warstwy – warstwa wirtualna, która służy do alternatywnego przedstawiania obiektów innej warstwy. Czytaj więcej...

Kalka mapy – warstwa wirtualna, która służy do przedstawienia obiektów innej mapy. Nie ma własnych obiektów, nie podlega edycji i nie ma własnych stylów. Czytaj więcej...

Wykresy słupkowe i Wykresy kołowe służą do przedstawiania danych liczbowych towarzyszących obrazowi obiektu w źródle danych. Każdemu rekordowi odpowiada jeden wykres na mapie. Czytaj więcej...

Ogólne | Wygląd

Wybierając wygląd warstwy wyznaczasz sposób, w jaki geometria obiektu będzie przekształcona w jego graficzną reprezentację na mapie. Geometria obiektu zapisana w źródle danych (w kolumnie obrazu) może zawierać ciąg wierzchołków tworzących zamknięty obszar. Możesz jednak chcieć pokazać ten obiekt jako linię lub pojedyńczy punkt położony w środku obszaru.

Wygląd można wybrać tylko dla warstw o prezentacji Prostej lub Przedziałami oraz Kalki warstwy. Do dyspozycji są następujące rodzaje wyglądu: powierzchnie, linie, symbole, figury i etykiety. Dla innych typów prezentacji nie wybieramy wyglądu ponieważ jest on z góry narzucony.

Wygląd warstwy determinuje styl graficzny, który będzie miał dla niej zastosowanie: dla linii będziemy mogli regulować grubość, dla punktów – wielkość zastosowanego symbolu itd.

Aktywność | Widoczna

Przełącznik włącza lub wyłącza widoczność warstwy na mapie (to samo można osiągnąć w Oknie warstw).

Aktywność | Widoczna tylko w przedziale skal

Jeśli chcesz, aby warstwa pojawiała się na mapie tylko w pewnym zakresie skal, wciśnij przełącznik i wpisz obydwie wartości (np. Od 1:100000 do 1:500000). Można podać tylko dolny limit (pole Od), albo górny limit (pole Do).

F Jeśli warstwa jest niewidoczna z powodu limitu skali, to przełącznik w Oknie warstw będzie biały.

Aktywność | Widoczna w druku

Niektóre warstwy pomocnicze mogą być widoczne na ekranie, ale nie na wydruku. Nigdy nie jest odwrotnie – gry przełącznik Widoczna jest wyłączony, to warstwa nie pojawi się na również na wydruku.

Aktywność | Ukryj przy przewijaniu

Zaznaczenie tego przełącznika przyśpiesza nawigowanie na mapie. Warstwa nie będzie przerysowywana podczas przewijania kulką albo paskami przewijania. Po zakończeniu przewijania, warstwa pojawi się ponownie. Stosuj dla warstw o wielkiej liczbie skomplikowanych obiektów, pod warunkiem, że orientację zapewniają inne warstwy.

Aktywność | Przesunięcie

Obiekty warstwy mogą być sztucznie przesunięte w stosunku do ich prawdziwego położenia w danym odwzorowaniu. Dwa parametry opisują przesunięcie w lewo/prawo (X) i w górę/dół (Y) w milimetrach.Wartości ujemne oznaczają odpowiednio w lewo i w dół. Przesunięcie jest niezależne od skali.

Przesunięcie można stosować wszędzie tam, gdzie chcemy pokazać wiele informacji dotyczących tego samego obiektu. Głównym zastosowaniem jest odsunięcie etykiet lub wykresów od obiektów lub pokazanie wielu etykiet/wykresów które nachodziłyby na siebie. W połączeniu z warstwą-kalką można osiągać efekt cienia.

Uwaga: prowadzenie digitalizacji na przesuniętej warstwie doprowadzi do fałszywego umiejscowienia obiektów.

Aktywność | Operacje

Grupa 4 przełączników wyznacza poziom aktywności warstwy, a więc podatność jej obiektów na różne operacje, przede wszystkim w trakcie redakcji obiektów. Jeśli nie zamierzasz modyfikować poszczególnych obiektów warstwy, pozostaw poziom Selekcja obiektów lub Właściwości obiektów.

Przyciski oznaczone Kolor selekcji i kolor węzłów pozwalają zmienić domyślne kolory używane przez program do pokazywania zaznaczonych obiektów i węzłów oraz nieaktywnych obiektów i węzłów. Kolory te są tymczasowe i nie mają nic wspólnego ze stylem obiektu lub warstwy. Możesz je zmienić jeśli obiekty lub węzły nie są dobrze widoczne podczas ręcznej edycji.

Przełącznik Warstwa przyciąga węzły działa w połączeniu z trybem dociągania podczas edycji węzłów obiektu.

Ustawienia Aktywność | Operacje nie mają zastosowania dla rastrów i kalek, ponieważ nie mają one samodzielnych obiektów, które możnaby edytować. Obiekty siatki można wprawdzie chwilowo zmienić, ale jej pierwotny kształt będzie automatycznie przywrócony przy nastepnym otwarciu mapy lub zmianie parametrów siatki.

Źródło danych warstwy

Powiązanie między mapą a bazą danych stanowi sedno systemu GIS, dzięki któremu mapa może korzystać z informacji zapisanych w bazie danych, a baza danych może być zasilona geograficznym obrazem obiektów.

AVISO pozwala na powiązanie warstwy z tablicą lub kwerendą w taki sposób, że każdemu rekordowi odpowiada obiekt na mapie. Źródło danych można zadeklarować dla warstw o typie prezentacji Prosta lub przedziałami lub Wykresów dowolnego rodzaju; inne typy warstw są powiązane z obiektami innego rodzaju n.p. Raster – z plikiem BMP a Kalka – z inną mapą.

W MapInfo istnieje warstwa kosmetyczna, w której można „rysować” obiekty bez powiązania ze źródłem danych. Tworząc warstwę w AVISO trzeba od razu określić z jakim źródłem ma być ona powiązana. Nie oznacza to, że dane muszą być od razu gotowe - można zadeklarować tablicę, która jest jeszcze pusta.

Przygotowanie danych do użycia na mapie

Jeśli zamierzasz wprowadzać dane tylko w AVISO, to możesz założyć tablicą, wpisywać i poprawić dane. Przeczytaj rozdział Praca ze źródłem danych. Jeśli dane, które chcesz przedstawić na mapie są już gotowe, to można je zaimportować do formatu AVISO lub po utworzeniu tablicy przekopiować przez schowek.

Źródło danych, które ma być użyte w warstwie musi mieć tzw. kolumnę obrazu. Jest prawdopodobne, że będziesz mieć kolumnę obrazu w jednej tablicy, a w drugiej – resztę danych. Możesz wtedy postąpić na dwa sposoby:

1. Rozszerzyć pierwszą tablicę o niezbędną liczbę kolumn i przekopiować dane z drugiej tablicy (muszą mieć tą samą liczbę rekordów i porządek)

2. Posłużyć się kwerendą, która połączy obydwie tablice w sposób dynamiczny. Do generowania warstwy będą użyte obydwa zbiory. Czytaj więcej...

Powiązanie warstwy ze źródłem danych

Źródło danych warstwy deklarujemy w oknie dialogowym Właściwości warstwy, na zakładce Źródło danych (zakładka będzie widoczna tylko wtedy, gdy został wybrany jeden z wymienionych wyżej typów prezentacji). Nazwę można wpisać ręcznie w polu Tablica/Kwerenda lub wybrać z dysku wciskając przycisk z prawej strony.

Nazwa, którą wpiszesz w polu Tablica/Kwerenda będzie służyła programowi do trzech operacji:

· generowania obiektów na mapie z rekordów źródła danych,

· synchronizacji obiektów na mapie z rekordami źródła danych,

· zapisu obrazu obiektów z mapy do źródła danych (tzw. operacja post)

Dwie pierwsze operacje polegają na odczytywaniu danych ze źródła i wprowadzeniu zmian na mapie - można je nazwać odświeżaniem treści mapy. Trzecia jest ich odwrotnością. Wszyscy użytkownicy powinni rozumieć na czym polega generowanie i synchronizacja, ponieważ mogą one nastąpić automatycznie i mają wpływ na zawartość i wygląd mapy. Operacja Post jest natomiast używana tylko w czasie digitalizacji, dlatego nie musisz się z nią zapoznawać o ile Twoim celem jest tylko tworzenie prezentacji kartograficznych z gotowych danych.

Źródło danych użyte w warstwie musi mieć klucz, czyli kolumnę identyfikującą każdy rekord i powiązany z nią indeks. Jeśli go nie ma, program wyświetli komunikat Źródło danych nie ma indeksu kluczowego i nie utworzy obiektów w warstwie.

Generowanie obiektów

W chwili utworzenia nowej warstwy, AVISO otwiera źródło danych, czyta wszystkie rekordy i tworzy z nich obiekty na mapie. Kolumna obrazu daje kształt i położenie obiektu, klucz daje identyfikator obiektu. Wartości innych kolumn mogą służyć do nadania obiektowi stylu graficznego, o ile jest to prezentacja przedziałami lub wykres. Jeśli powstają etykiety, to ich tekst jest również odczytany z rekordu.

Generowanie następuje automatycznie po utworzeniu warstwy oraz po zmianie typu przezentacji lub wyglądu warstwy (np. z powierzchni na symbole). Jeśli w polu Więź ze źródłem wybierzesz opcję Stała, to generowanie będzie również następowało przy każdym otwarciu mapy lub zmianie w źródle danych (uwaga: nastąpi to dopiero po zapisaniu źródła). W tym modelu, warstwa będzie zwierciadlanym odbiciem źródła danych. Jest oczywiste, że nie będzie wtedy możliwości ręcznej edycji pojedynczych obiektów – AVISO będzie ciągle przywracać ich pierwotny wygląd. Jest jednak korzyść: obiekty nie są zapisywane w pliku mapy. Zwróć uwagę, że jeśli źródło danych będzie z jakiegoś powodu niedostępne w chwili otwierania mapy, to warstwa pozostanie pusta.

Można również wygenerować warstwę w dowolnym momencie komendą Synchronizuj/Generuj, dostępną z menu kontekstowego Okna warstw mapy.

Która kolumna obrazu?

Na zakładce Źródło danych znajdziesz rozwijaną listę zatytułowaną Obraz. Jeśli Twoje źródło danych ma jedną standardową kolumnę obrazu, to AVISO wybierze ją automatycznie. Jeśli kolumn jest kilka (n.p. kilka kształtów lub położeń obiektu w kolejnych przedziałach czasowych), to możesz w tym miejscu wybrać tą, która ma być pokazana.

Za mało obiektów?

Porównując liczbę obiektów w warstwie z liczbą rekordów w źródle danych tuż po utworzeniu warstwy możesz czasami zauważyć, że obiektów jest mniej. Skąd bierze się ta różnica? AVISO nie utworzy obiektu jeśli brakuje danych. Jeśli rekord nie ma danych w kolumnie obrazu, to nie powstanie z niego obiekt na mapie. Podobnie jest, gdy ma powstać etykieta, a jej tekst byłby pusty. Inna sytuacja może się zdarzyć gdy prezentacja odbywa się przedziałami. Część rekordów może po prostu nie pasować do żadnego przedziału – AVISO nie utworzy z nich obiektów.

Dodatkowe możliwości dla warstw punktowych

Symbole, figury i etykiety mogą być generowane na dwa sposoby:

· jako pojedyńcze punkty w środku obiektu,

· jako złożone obiekty punktowe na każdym węźle obiektu (czytaj więcej). Każdy obiekt będzie przedstawiony za pomocą kilku etykiet/symboli/figur.

Wyboru dokonujemy na zakładce Źródło danych, w polu Utwórz obiekt.

Druga opcja ma oczywiście znaczenie tylko wtedy, gdy kolumna obrazu w tablicy zawiera złożone obiekty.

Synchronizacja

Po co jest potrzebna?

Po wygenerowaniu warstwy, jej stan jest w 100% zgodny z zawartością źródła danych. Jednak mapa i źródło danych są samodzielnymi dokumentami i mogą ulegać modyfikacjom. Musimy się liczyć z dwoma sytuacjami:

Œ Źródło danych uległo zmianie. Wykonano dodawanie lub usuwanie rekordów, poprawki lub przeliczenia danych.

Obiekty mapy zostały poddane ręcznej edycji. Ich kształt nie jest już taki, jak kształt zapisany w źródle w kolumnie obrazu, lub nadano im ręcznie inny styl graficzny niż wynikający z definicji całej warstwy (n.p. zmieniono kolor obiektu).

Typową odpowiedzią na zmiany pierwszego rodzaju, byłoby wygenerowanie warstwy od nowa. Jeśli jednak w trakcie prac nad mapą wprowadzono ręczne zmiany obiektów, to zostałyby one utracone. Z drugiej strony, moglibyśmy próbować zapisać zmienione obiekty z mapy do bazy danych, ale istnieje cała grupa zmian, które nie nadają się do wprowadzenia do bazy danych. Jeśli modyfikacje były wprowadzone na potrzeby tylko na tej jednej, szczególnej mapy, to ich zapisanie spowodowałoby niepożądane efekty na wszystkich mapach, które korzystają ze źródła danych.

Mechanizm synchronizacji rozwiązuje te dwa problemy. Umożliwia on osiągnięcie zgodności mapy i bazy danych przy jednoczesnym zachowaniu ręcznych zmian na mapie.

Dobrą praktyką jest, by ręczne zmiany położenia, kształtu i szaty graficznej indywidualnych obiektów ograniczyć do niezbędnego minimum. Jeśli modyfikacje stają się regułą, to należy zapisać obiekty do bazy danych lub zmienić definicję warstwy. Jeśli jednak modyfikacje są potrzebne, a ich zasięg ogranicza się do jednej mapy, to można je wprowadzić i być pewnym, że nie zostaną utracone.

Typowe przykłady modyfikacji dotyczących geometrii:

Automatycznie wygenerowane wykresy nie będą rozmieszczone optymalnie i użytkownik z pewnością zechce je przesunąć w dogodniejsze miejsca.

Etykiety (np. nazwy miejscowości) będą wymagały przesunięcia, aby nie kolidowały z innymi elementami treści.

Współliniowe obiekty takie jak rzeka i droga będą wymagały niewielkiego rozsunięcia.

Symbole oznaczające obiekty krajoznawcze będą wymagały rozsunięcia na obszarach zagęszczenia.

Modyfikacje stylu graficznego będą służyły przede wszystkim polepszeniu czytelności mapy i uwypukleniu wybranych obiektów. Będzie to na przykład powiększenie lub wytłuszczenie nazw interesujących miejscowości, pogrubienie odcinków drogi stanowiących trasę opisaną w przewodniku, zaznaczenie arkusza mapy albo obszaru stanowiącego poligon badawczy.

Jak działa?

W czasie synchronizacji na mapie mogą zajść trzy rodzaje zmian:

1	Dodanie nowych obiektów	Jeśli w źródle danych istnieje rekord, który nie ma odpowiednika w warstwie, to powstanie z niego nowy obiekt na mapie.
2	Modyfikacje istniejących obiektów	Obiekt uzyska wygląd zgodny z rekordem i z definicją warstwy. Ręcznie zmienione właściwości zostaną jednak zachowane (patrz dalej).
3	Usunięcie zbędnych obiektów	Jeśli obiekt warstwy nie ma odpowiednika w źródle danych, to znaczy, że jest zbędny na mapie i będzie usunięty.

Obiekty warstwy są porównywane z rekordami ze źródła na podstawie klucza. Para obiekt-rekord zostaje odnaleziona tylko wtedy, gdy ich wartości klucza są identyczne. Przeczytaj więcej na temat roli, jaką odgrywa właściwe zarządzanie kluczami.

Opcje synchronizacji

Przycisk Opcje... przywołuje okno dialogowe Opcje więzi ze źródłem, w którym zaawansowani użytkownicy mogą włączać lub wyłączać poszczególne czynności synchronizacji. Ustawienia będą stosowane przy wszystkich następnych synchronizacjach, lecz tylko dla wybranej warstwy.

Można tu również określić jak program ma reagować na zmianę źródła danych. Normalnie, cała warstwa jest wygenerowana od nowa, ale powoduje to utratę ręcznych modyfikacji obiektów. Czasem zmiana nazwy źródła jest tylko zabiegiem kosmetycznym. Kiedy masz pewność, że nowe źródło nie różni się w rzeczywistości od starego (tyle samo rekordów, o takich samych kluczach), to możesz zastosować synchronizację.

Rozpoznawanie ręcznie zmienionych obiektów

Każdy obiekt na mapie AVISO jest zaopatrzony w zestaw znaczników zmian. Każdemu elementowi stylu graficznego odpowiada jeden znacznik, który może przyjmować dwa stany: 0 (niezmieniony) lub 1 (zmieniony). Dodatkowy znacznik jest przeznaczony na położenie/kształt obiektu. Kiedy klikniesz na obiekt i nadasz mu indywidualny kolor linii, różny od koloru zdefinowanego dla warstwy, to znacznik lina:kolor przyjmie wartość 1. Jeśli przesuniesz obiekt, to znacznik geometria przyjmie wartość 1.

Stan znaczników jest dla AVISO podstawową informacją jak traktować obiekt w czasie synchronizacji. Jeśli znacznik jest ustawiony na 1, to odpowiedni element stylu graficznego zostaje zachowany, jeśli jest ustawiony na 0, to zostanie nadany od nowa automatycznie. Podobnie jest z geometrią: kształt i położenie obiektu nie będą odczytane ze źródła danych, ale pozostaną takie, jak sobie tego życzy autor mapy. Jeśli żaden znacznik nie jest zmieniony, to obiekt jest generowany wyłącznie na podstawie źródła danych.

Czytaj więcej jak sprawdzać i usuwać znaczniki zmian.

Synchronizacja kontra Post

Synchronizacja jest przeciwieństwem operacji Post. W obydwu operacjach występują te same trzy kategorie zmian, tylko kierunek ich działania jest przeciwny.

Jeśli prowadzisz digitalizację, to musisz zdawać sobie sprawę, że synchronizacja wykonana w nieodpowiedniej chwili, to znaczy przed operacją Post, może zniszczyć efekty Twojej pracy. Porównaj uwagi w części dotyczącej digitalizacji.

Jak stosować?

Synchronizacja może być wykonywana automatycznie przez program lub ręcznie na żądanie. Jeśli w polu Więź ze źródłem wybierzesz opcję Auto, to program będzie wykonywał synchronizację:

przy każdym otwarciu mapy,

po każdej zmianie i zapisaniu źródła danych,

po każdej zmianie przedziałów lub definicji wykresów.

Operacja odbędzie się tylko wtedy, gdy źródło danych jest odpowiednie dla warstwy i ma datę późniejszą, niż mapa. Gdy źródłem dla warstwy jest kwerenda, to program sprawdza daty tablic bazowych kwerendy.

Do wykonywania synchronizacji w dowolnym momencie służy komenda Synchronizuj/Generuj, dostępna z menu kontekstowego Okna warstw mapy.

Podsumowanie modeli więzi

Rozumiejąc na czym polega generowanie i synchronizacja warstwy, możesz zdecydować jaki model więzi będzie najlepszy dla warstwy. Zasadniczą kwestią jest dynamika warstwy i dynamika danych, które są z nią związane.

Więź Słaba jest przeznaczona dla warstw czysto „rysunkowych”, w których przeprowadzamy dużo ręcznej redakcji i które w niewielkim stopniu korzystają z bazy danych. Jeśli dane ulegną zmianie, to warstwa nie ulegnie samoczynnemu odświeżeniu. Podobnie jeśli zostaną zmienione przedziały lub definicja wykresów (dlatego ten typ więzi nie nadaje się do prezentacji przedziałami i wykresów). Cała kontrola synchronizacji z bazą danych leży po Twojej stronie. Można tworzyć warstwy oparte o „jednorazowe” źródła danych, które po wykorzystaniu będą skasowane.

Warstwa z więzią Auto (ustawienie domyślne) jest najbardziej uniwersalna. Może służyć do tworzenia prezentacji opartych o dane, ponieważ jest automatycznie synchronizowana. Akceptuje ręczną redakcję obiektów i może służyć do digitalizacji.

Więź Stała jest najlepsza dla warstw, które muszą być zawsze w całości zgodne z bazą danych i o których wiemy z góry, że nie będą podlegały ręcznej redakcji (np. dane pochodzą od zewnętrznego dostawcy). Warstwa będzie zawsze na nowo generowana przez program, a obiekty nie będą zapisywane w pliku mapy.

Prezentacja przedziałami i kartogramy

AVISO pozwala na sporządzenie map obrazujących zróżnicowanie obiektów według jednej lub kilku cech. Grupa tego rodzaju metod prezentacji nosi wspólną nazwę prezentacji przedziałami dla podkreślenia, że ich charakterystyczną cechą jest podział całego zbioru na dyskretne przedziały. Metoda nazywana kartogramem należy do tej grupy, ale nie jest specjalnie wyróżniona, ponieważ to, czy otrzymamy kartogram zależy wyłącznie od rodzaju obiektów (powierzchnie). Logika prezentacji będzie taka sama dla linii, symboli lub etykiet na mapie. Jeśli wybierzesz symbole lub figury, to możesz otrzymać pseudo-kartodiagram.

Wstępne informacje o tworzeniu prezentacji przedziałami przyniósł rozdział Pierwsza mapa tematyczna. Dla przypomnienia: ustalanie zmiennej, przedziałów i ich stylów odbywa się w oknie Szczegóły prezentacji, dostępnym po kliknięciu 2x8 na próbce stylu w oknie Warstwy mapy.

Okno Szczegóły prezentacji

W polu edycyjnym zatytułowanym Zmienna 1 można wpisać nazwę kolumny lub wyrażenie. Lista uruchamiana przyciskiem € zawiera nie tylko nazwy kolumn, ale funkcje i operatory, które można stosować do budowania wyrażenia.

Komórki pod nazwą zmiennej (z prawej strony) są przeznaczone na przedziały. Wypełniamy je po kolei od góry, wszystkie puste komórki są ignorowane. 8 Prawy guzik myszki otwiera menu kontekstowe, dzięki któremu można wstawić przedział między dwa wcześniej wypełnione, albo usunąć przedział. Oprócz ręcznego wpisywania możesz również utworzyć przedziały automatycznie.

F Okno Szczegóły prezentacji można powiększyć.

Definiowanie stylów

Z lewej strony trzeba zdefiniować tyle stylów, ile jest przedziałów. Jeśli tego nie zrobisz, zostaną zastosowane style domyślne. Po kliknięciu na próbkę stylu posługuj się przybornikiem graficznym by ustawić kolory, style wypełnień i linii itd. Można zaznaczać kilka próbek i regulować styl dla wszystkich jednocześnie.

Tworzenie skal

Jeśli wartości zmiennej układają się sposób ciągły, to prawdopodobnie zechcesz utworzyć płynną skalę stylów. Można to zrobić automatycznie.

1. Ustal styl pierwszego i ostatniego przedziału.

2. 8Prawym guzikiem myszki otwórz menu kontekstowe i wybierz komendę Utwórz skalę.

Program utworzy style pośrednich przedziałów. Pamiętaj, że ten sposób można zastosować do wielu elementów stylu, nie tylko do koloru. Jeśli warstwa zawiera symbole lub figury, to można stopniować ich rozmiar. Dla etykiet można stopniować wielkość czcionki, dla linii – grubość. Sensownie można stopniować tylko ciągłe elementy stylu, elementy dyskretne (np. krój czcionki, wzór wypełnienia, rodzaj figury) zostaną pozostawione bez zmiany.

Przykłady zastosowań

Mapa sieci drogowej różnicuje drogi na podstawie kategorii. Kolumna KAT w tablicy drogi.db jest typu tekstowego i zawiera jeden znak. Możemy wykorzystać zarówno przedziały, jak i pojedyńcze kategorie. Drogi najniższej kategorii nie mają nadanej żadnej litery - do ich przedstwienia używamy przedziału na wartości puste.

Dobrze znana mapa hipsometryczna również powstaje za pomocą podzielenia zbioru obiektów-poziomic na kategorie.

Przedziały znajdują również zastosowanie w przypadku etykiet. Ta warstwa różnicuje nazwy miejscowości na podstawie liczby mieszkańców, wykorzystując różne atrybuty stylu tekstowego.

Zasady tworzenia przedziałów

u Przedziały obustronne obejmują szereg wartości ograniczonych od dołu i od góry. Zapisujemy je rozdzielając wartości myślnikiem:

100 - 500

AVISO traktuje zmienne liczbowe (zarówno zmiennoprzecinkowe, jak całkowite) jako ciągłe, a zmienne tekstowe i inne nieliczbowe jako dyskretne. Przedziały zmiennej ciągłej obejmują dolną wartość ale nie obejmują górnej. Granice sąsiednich przedziałów mogą się więc powtarzać (np. 100-500 i 500-1000) i nie powoduje to nakładania. Przedziały zmiennej dyskretnej obejmują obydwie wartości, więc granice sąsiednich przedziałów nie powinny mieć tych samych wartości (np. A-C i D-F).

Liczby ujemne zapisujemy tak, jak zwykle, nie zwracając uwagi na to, że znak minus jest identyczny ze znakiem myślnika:

-9 - -1

u Przedziały jednostronne obejmują szereg wartości odgraniczonych tylko od góry albo od dołu. Zapisujemy je poprzedzając wartość graniczną znakiem < (mniejsze) lub > (większe):

od góry	< 100
od dołu	> 500

Tu również ma zastosowanie zasada opisana powyżej: przedział ograniczony od góry nie obejmuje wartości granicznej dla zmiennych ciągłych (ujmując rzecz ściśle, pierwszy przedział powinien być zapisany <=)

u Przedziały pojedyńcze składają się tylko z jednej wartości. Obiekt zostanie zaliczony do takiego przedziału wtedy, gdy wartość zmiennej będzie dokładnie taka, jak podano:

100

u Specjalny zapis umożliwia utworzenie przedziału dla wartości pustych. Stosujemy sam myślnik, bez wartości:

Składnia przedziałów jest nieco odmienna od składni wyrażeń. Wszysko, co napisane jest stałą, a więc nie ma potrzeby stosowania cudzysłowu dla tekstów. Liczby dziesiętne zapisujemy z przecinkiem, a nie z kropką:

Pomorskie

A - K

1,5 - 2,5

Jak AVISO realizuje przedziały?

Zmienna kontrolująca przedziały pochodzi ze źródła danych. Na podstawie tego faktu łatwo wywnioskować, że program może zakwalifikować obiekty do przedziałów tylko w czasie generowania lub synchronizacji warstwy. Stosując prezentację przedziałami, upewnij się, że więź ze źródłem jest ustawiona na Auto lub Stałą - jeśli tak jest, to po zamknięciu okna nastąpi automatyczna synchronizacja.

Przedziały nie muszą pokrywać całej rozpiętości zmiennej (wszystkich obiektów). Obiekty nie zakwalifikowane do żadnego przedziału nie zostaną utworzone. Porównaj liczbę obiektów warstwy z liczbą rekordów żródła danych. Jeśli natomiast występuje sytuacja odwrotna, to znaczy dwa przedziały pokrywają się, to obiekt zostanie zakwalifikowany do pierwszego z nich.

Przedziały nie muszą być uporządkowane.

W AVISO nie można utworzyć osobnego przedziału dla wszystkich pozostałych wartości, to znaczy dla obiektów, które nie zostały przypisane żadnemu z pozostałych przedziałów.

Tworzenie przedziałów na podstawie histogramu

Komenda Z histogramu..., dostępna z menu kontekstowego przedziałów otwiera okno Rozkład zmiennej.

F Uwaga: okno ma zastosowanie tylko dla zmiennych liczbowych.

Górną połowę okna zajmuje histogram czyli wykres rozkładu zmiennej. Oś X jest opisana wartościami zmiennej, oś Y – odpowiadającymi im częstościami obiektów. Histogram jest niezastąpionym narzędziem do tworzenia kartogramów i innych podobnych prezentacji ponieważ możesz ocenić ile obiektów przypadnie na każdy z wyznaczonych przez Ciebie przedziałów. Okno przedstawia również podstawowe parametry statystyczne zmiennej.

Liczba obserwacji to liczba rekordów o niepustych danych. Zawartość okienka z parametrami można przekopiować do schowka i wkleić do innego programu. Do rozdzielania został użyty znak TAB.

F Części histogramu można oglądać w powiększeniu – użyj przycisków + i -. Całe okno można również powiększyć.

Jeśli przed wywołaniem okna były już zadana przedziały, to ujrzysz ich granice w postaci czerwonych pionowych linii. Można je przesuwać myszką. Jeśli chcesz dodać nową granicę kliknij 2x8 w odpowiednie miejsce wykresu. Jeśli klikniesz 2x8 na istniejącą granicę to zostanie ona usunięta.

Zbyt duża dokładność granicy może być niepotrzebna. Znając wartości przyjmowane przez zmienną możesz podać wartość Zaokrąglenia (stosownie do), które będzie zastosowane do przedziałów.

Oprócz ręcznego ustalania granic możesz utworzyć przedziały automatycznie (ramka Przedziały).

Wybierz Rodzaj: Równe, Równoliczne lub Według odchylenia standardowego.

1. Podaj Liczbę przedziałów, która ma powstać.

2. Wciśnij przycisk Generuj.

Tak powstałe przedziały można potem modyfikować do woli. Kiedy wszystko gotowe wciśnij przycisk OK. Przedziały zostaną wprowadzone do okna Szczegóły prezentacji.

Każda z metod wyznaczania przedziałów ma swoje wady i zalety. Zazwyczaj stoimy przez wyborem: równe lub logicznie zmieniające się granice przedziałów albo – równe lub logicznie zmieniające się liczebności obiektów. Trudno spełnić obydwa warunki na raz.

Przedziały równe powstają przez mechaniczne podzielenie rozpiętości zmiennej od jej minimum do maksimum na równe części. Metoda ta nadaje się do zmiennych o dość równomiernym rozkładzie, w przeciwnym razie liczba obserwacji w poszczególnych przedziałach będzie się mocno różniła.

Przedziały równoliczne powstają przez podział posortowanego zbioru wartości w taki sposób, aby w każdym przedziale znalazło się tyle samo obserwacji (na ile to tylko możliwe). Granica między środkowymi przedziałami jest medianą (lub, jeśli liczba przedziałów jest nieparzysta, środkowy przedział obejmuje medianę). Przedziały mają różną rozpiętość. Na mapie zjawisko będzie sprawiało wrażenie bardzo zróżnicowanego, ponieważ wszystkie style będą w pełni „wykorzystane”.

Trzecia metoda analizuje odchylenie standardowe i średnią. Wszystkie przedziały otrzymują jednakową rozpiętość, równą odchyleniu standardowemu i są symetryczne względem średniej. Granica między środkowymi przedziałami jest średnią (lub, jeśli liczba przedziałów jest nieparzysta, środkowy przedział obejmuje średnią). Jest to metoda w pewnym sensie obiektywna, ponieważ bazuje na parametrach statystycznych, które można porównywać między zmiennymi. Może zatem służyć do wykonania serii map obrazującej kilka zjawisk.

Dobre wyznaczenie przedziałów nie jest łatwe. Zainteresowanym polecam pracę Jak opracować kartogram. Jacek Pasławski. Wydział Geografii i Studiów Regionalnych U.W. 1998

Prezentacja według 2 zmiennych

Prezentację przedziałami mogą kontrolować dwie zmienne na raz. Otrzymamy kartogram złożony (jeśli obiekty są powierzchniami) lub analogiczne formy prezentacji złożonej dla punktów, linii lub etykiet.

Ta metoda jest dobra do obrazowania dwóch tematycznie związanych zjawisk. Mapa pokaże nie tylko każde z nich z osobna, ale również ich wzajemne relacje. Najlepsze rezultaty otrzymamy wtedy, gdy zjawiska mają przeciwstawny charakter (tak jak małżeństwa i rozwody na ilustracji obok).

Kiedy w oknie Szczegóły prezentacji wciśniesz przycisk wg 2 zmiennych, u dołu pojawi się pole do zdefiniowania drugiej zmiennej, a zamiast kolumny stylów – cała tabela stylów.

Wybierz zmienną 2 i utwórz przedziały analogicznie jak dla zmiennej 1.

Następnie zajmij się zdefiniowaniem stylów. Ważne jest, by przy tego rodzaju prezentacji, style były zmieniały się według ścisłych reguł. Jeden element stylu (np. kolor) musi zmieniać się od lewej do prawej, drugi (np. wielkość) – od góry do dołu.

Kiedy używasz tylko kolorów, postępuj tak, jak podczas mieszania farb: zawartość jedego składnika ma rosnąć wraz ze wzrostem pierwszej zmiennej, zawartość drugiego – ze wzrostem drugiej. Obszary lub miejsca na mapie o wyraźnej przewadze jednego albo drugiego zjawiska powinny otrzymać czyste i kontrastowe barwy. Obszary równowagi obydwu zjawisk powinny otrzymać odcienie zbliżone do skali szarości, a przynajmniej neutralne.

Jeśli brzegowe skale kolorów będą czyste i przeciwstawne (np. żółty i fioletowy lub pomarańczowy i granatowy), to na przecięciu otrzymasz odcienie szarości.

F Najpierw określ kolory w 4 narożnikach, potem zaznaczaj kolejno grupy stylów i używaj komendy Utwórz skalę. Najpierw zdefiniuj brzegowe kolumny, następnie posuwaj się wierszami.

Inny przykład

Mapa pokazana obok wykorzystuje 2-zmienną prezentację dla danych punktowych. Każda inwestycja jest przedstawiona za pomocą figury (kwadratu), którego kolor informuje o typie inwestycji, a rozmiar - o jej wielkości.

Wykresy

Wykresy służą do przedstawiania danych liczbowych towarzyszących obrazowi obiektu w źródle danych. Każdemu rekordowi odpowiada jeden wykres na mapie.

Warstwy z wykresami nie pokazują obiektów w ich naturalnym kształcie - program tworzy w środku obiektów wykresy składające się z sektorów kołowych lub słupków. Rozmiary tych elementów będą zależne od wskazanych przez Ciebie danych.

Definiowanie wykresów

Warstwy typu Wykres korzystają z bazy danych, a więc zakładka Źródło danych jest aktywna i wymaga wypełnienia w ten sam sposób jak przy prezentacji Prostej lub przedziałami (patrz Źródło danych warstwy). Dalsze definiowanie warstwy w oknie Właściwości warstwy odbywa się na zakładce Wykres, której zawartość będzie nieco inna dla różnych wykresów – przeczytasz o tym dalej w rozdziałach o wykresach kołowych lub słupkowych.

Wykresy wymagają wyskalowania. Niezależnie od typu wykresu, obowiązuje ta sama zasada: podajemy stałą odniesienia a więc taką wartość, dla której regulowany parametr osiąga z góry zadaną wielkość. Dla kąta sektora jest to 360 stopni, dla wymiarów liniowych jest to 1 cm. Aby dobrać odpowiednią wartość trzeba znać dane albo skorzystać z automatycznego skalowania.

Ręczna edycja wykresów

Wykresy są obiektami grupowymi. Ich poszczególne części (słupki lub sektory) będą się różnić kolorem lub innym elementem stylu. Style części można regulować tylko dla całej warstwy, a nie dla pojedyńczych obiektów. Nie oznacza to, że nie można zmieniać wyglądu wykresów ręcznie (Edycja stylu obiektów) – po prostu zmiany obejmą wszystkie części wykresu.

Zmiany położenia wykresów odbywa się na tej samej zasadzie: cała grupa jest traktowana jak jeden obiekt, który można przesuwać w dowolne miejsce na mapie. Ponieważ położenie wykresu jest przechowywane jako jeden punkt, to nie można prowadzić na nich edycji węzłów.

Wykresy kołowe

Ten typ prezentacji nadaje się do najlepiej do przedstawiania struktury złożonego zjawiska albo procentowych udziałów (kartodiagram strukturalny), chociaż można ograniczyć się do jednego zjawiska regulując tylko wielkość wykresów (kartodiagram prosty).

Załóżmy, że pracujesz na zbiorze Gatunki.db, którego rekordami są powiaty, a kolumnami – kolejne udziały gatunków drzew w ogóle drzewostanów, nazwane sosna, świerk, dąb itd. Wykresy kołowe składające się z 3 części pokażą strukturę gatunkową w każdym powiecie. Możesz pozostawić wszystkie wykresy w samej wielkości. Jeśli jednak w zbiorze istnieje kolumna Powierzchnia_lasów, to możesz dodatkowo użyć ją do zróżnicowania wielkości wykresów.

Wykres, który program tworzy dla każdego obiektu składa się z kilku elementów zwanych sektorami. Każdy sektor zostanie utworzony na podstawie innej zmiennej (w najprostszym wypadku - kolumny źródła danych). Z reguły wszystkie sektory razem powinny utworzyć koło.

Pierwszy wykres kołowy

1. W polu Kąt sektora > Zmienna 1 podaj zmienną, która będzie sterować kątem pierwszego sektora wykresu (można wybrać kolumnę lub zbudować wyrażenie). Pozostaw pole wartość puste.

2. W części Wielkość wykresu pozostaw pola Zmienna i wartość puste. Oznacza to, że na razie wszystkie wykresy otrzymają stałą wielkość.

3. Wciśnij przycisk Auto skalowanie. Program obliczy maksimum zmiennej kąta i wstawi ją do pola Stała odniesienia. Efekt będzie taki, że największy sektor będzie pełnym kołem a reszta – mniejszymi wycinkami koła. Jednocześnie otrzymasz potwierdzenie, że wielkość wykresów będzie stała.

Stała odniesienia kąta to taka wartość, dla której sektor uzyska 360 stopni. Jeśli dane są procentowe, to zazwyczaj chcemy, żeby pełne koło odpowiadało 100%. W takim przypadku nie skaluj wykresu automatycznie lecz wpisz 100 jako Stała odniesienia kąta.

Po wciśnięciu przycisku OK, na mapie pojawią się wykresy składające się z jednego sektora, na razie narysowane domyślnym stylem.

Dodawanie kolejnych sektorów

Okno Właściwości warstwy pozwala na zdefiniowanie tylko pierwszego sektora wykresu. Dalsze rozbudowywanie wykresów odbywa się w oknie oknie Szczegóły prezentacji wykresu, dostępnym po kliknięciu 2x8 na próbce stylu w oknie Warstwy mapy.

W oknie zobaczysz zmienną użytą do pierwszego sektora w kolumnie Zmienna oraz towarzyszący jej styl. Kolejne wiersze są puste i gotowe do definiowania kolejnych zmiennych. Aby wprowadzić zmienną musisz pierwszym kliknięciem wybrać pole a powtórnym – otworzyć je do edycji. Nazwę zmiennej można wpisać lub przywołać z menu dostępnego pod przyciskiem € (można również wprowadzić wyrażenie).

Pamiętaj, że skalowanie działa tak samo dla wszystkich sektorów (stała odniesienia jest jedna dla całego wykresu). Wynika stąd, że dodając kolejne sektory należy używać zmiennych wyrażonych w tych samych jednostkach.

Po wybraniu próbki z lewej strony możesz regulować styl każdego sektora.

Regulowanie wielkości wykresów

Wróć do okna Właściwości warstwy, na zakładkę Wykres.

Jeśli chcesz powiększyć lub zmniejszyć wykresy, zachowując ich stałą wielkość, postępuj następująco:

1. Pozostaw zmienną wielkości pustą.

2. Wprowadź inną Stałą odniesienia. W tym przypadku wprowadzasz odwrotność rozmiaru na przykład wartość 4 da wykresy o promieniu 0,25 cm, a wartość 0,25 da wykresy o promieniu 4 cm.

Jeśli chcesz zróżnicować wielkości wykresów w zależności od jakiegoś zjawiska, postępuj następująco:

1. Wprowadź Zmienną wielkości.

2. Wciśnij przycisk Auto skalowanie aby program obliczył stałą odniesienia, na podstawie maksimum zmiennej. Efekt będzie taki, że największy wykres otrzyma promień 1 cm a reszta – mniejsze. Uwaga – automatyczne skalowanie bada tylko zmienną kąta pierwszego sektora.

Obydwie wartości odniesienia można oczywiście poprawiać ręcznie aż do uzyskania zadowalającego rezultatu.

Przeczytaj również o lepszych sposobach skalowania wykresów.

Opcje

Na zakładce Wykres znajdziesz dwa parametry, które pewnego dnia mogą się okazać potrzebne. Kierunek (Zegarowy lub Odwrotny) reguluje rysowanie sektorów i dodawane kolejnych sektorów. Kąt startu to miejsce, w którym zaczyna się rysowanie pierwszego sektora (zero oznacza godzinę 12, 90 stopni – godzinę 15 itd). Gdy kierunek jest odwrócony, to kąt startu jest również liczony odwrotnie (90 stopni oznacza godzinę 21).

Bardziej zaawansowane techniki

Eksperymentując możesz osiągnąć ciekawe rezultaty. Można na przykład utworzyć kołowy wykres połówkowy za pomocą dwóch warstw wyskalowanych tak, by wykresy nie przekraczały 180 stopni. Pierwsza warstwa powinna mieć kąt startu 0, druga 180 stopni, a dodatkowo może mieć zmieniony kierunek rysownia. Aby rozsunąć nieco obydwie połówki wykresu, użyj przesunięcia całej warstwy (zakładka Aktywność | Przesunięcie [mm]).

Typowy wykres kołowy strukturalny różnicuje kąt sektorów, jednak nic nie stoi na przeszkodzie, aby zachować stały kąt, a różnicować jedynie wielkość sektorów. Otrzymasz wykres, który można nazwać "promieniowym". Jeśli chcesz pokazać częstotliwość wiatrów z czterech kierunków kompasowych utwórz cztery warstwy z czterema różnymi zmiennymi wielkości np. północ, wschód, południe i zachód. Aby uzyskać sektory o stałym kącie, wprowadź 360 w polu wartość i wybraną przez siebie liczbę stopni w polu Zmienna 1 (dla tego przykładu może to być 40 stopni). Dla każdej warstwy wprowadź inny kąt początkowy, w taki sposób by środek sektora wypadał na kierunku kompasowym (np. 340, 70, 160 i 250).

Wykresy słupkowe

Wykresy słupkowe mogą ilustrować w sposób płynny jedną zmienną lub kilka pokrewnych zmiennych składających się na złożone zjawisko. Jest wiele wariantów:

· Seria słupków w różnych kolorach może ilustrować kilka pokrewnych zmiennych lub jedną zmienną w podziale na kategorie.

· Seria słupków o podobnych kolorach może ilustrować zmianę zjawiska w czasie.

· Wykres o dwóch słupkach w kontrastowych kolorach może pokazywać dwie przeciwstawne zmienne

· Słupki ustawione "w stos" mogą pokazywać udziały, podobnie jak kartodiagram kołowy.

Prosty wykres słupkowy

1. W polu Długość słupka > Zmienna 1 podaj zmienną, która będzie sterować długością pierwszego sektora wykresu (można wybrać kolumnę lub zbudować wyrażenie). Pozostaw pole wartość puste.

2. W części Szerokość słupka pozostaw pola Zmienna i wartość puste. Oznacza to, że na razie wszystkie słupki otrzymają stałą szerokość.

3. Wciśnij przycisk Auto skalowanie. Program obliczy maksimum zmiennej długości i wstawi ją do pola Stała odniesienia. Efekt będzie taki, że najdłuższy słupek osiągnie 1 cm a pozostałe będą mniejsze. Jednocześnie otrzymasz potwierdzenie, że szerokość wykresów będzie stała.

Stała odniesienia długości to taka wartość, dla której słupek osiągnie 1 cm. Jeśli dobrze znasz dane, to możesz od razu wpisać inną wartość, na przykład zbliżoną do średniej. Zwiększanie stałej odniesienia powoduje zmniejszanie wykresów.

Po wciśnięciu przycisku OK, na mapie pojawią się wykresy składające się z jednego słupka, na razie narysowane domyślnym stylem.

Dodawanie kolejnych słupków, stosy

W oknie Właściwości warstwy definiujemy tylko pierwszy element wykresu. Dalsze rozbudowywanie wykresów odbywa się w oknie oknie Szczegóły prezentacji, dostępnym po kliknięciu 2x8 na próbce stylu w oknie Warstwy mapy. Kolejne słupki wprowadzamy tak samo, jak sektory wykresu kołowego. Jest jednak ważna różnica: każdej zmiennej towarzyszy przełącznik zatytułowany Stos. Kiedy jest włączony, to program zmienia zasadę grupowania: zamiast dobudowywać słupek z prawej strony, ustawi go na szczycie poprzedniego. Właściwość ta jest indywidualnie regulowana dla każdego słupka, a więc możesz na przykład uzyskać 3 grupy słupków złożonych z 5 elementów każdy.

Regulowanie szerokości słupków

Wróć do okna Właściwości warstwy, na zakładkę Wykres.

Jeśli chcesz zmienić szerokość słupków, ale szerokość ma pozostać stała, postępuj następująco:

1. Pozostaw Zmienną szerokości pustą.

2. Wprowadź inną Stałą odniesienia. W tym przypadku wprowadzasz odwrotność rozmiaru na przykład wartość 4 da słupki o szerokości 0,25 cm, a wartość 0,25 da słupki o szerokości 4 cm.

Jeśli chcesz zróżnicować szerokość słupków w zależności od jakiegoś zjawiska, postępuj następująco:

1. Wprowadź Zmienną szerokości.

2. Wciśnij przycisk Auto skalowanie aby program obliczył stałą odniesienia, na podstawie maksimum zmiennej. Efekt będzie taki, że największy słupek otrzyma szerokość 1 cm a reszta – mniejsze. Uwaga – automatyczne skalowanie bada tylko zmienną długości pierwszego sektora.

Różnicowanie szerokości słupków powinno się stosować tylko dla wykresów prostych (o jednym słupku) ponieważ skalowanie szerokości objęłoby wszystkie słupki. Właściwie jest to odrębna metoda prezentacji, którą trudno już nazwać wykresem słupkowym i która nie nadaje się do pokazywania struktury. Jest jednak użyteczna do obrazowania bezwzględnych liczebności lub powierzchni. W tym przypadku można zastosować tą samą zmienną (z tą samą stałą odniesienia) zarówno do długości, jak i do szerokości wykresu i otrzymać płynnie skalowane diagramy. Ponieważ wizualne oddziaływanie diagramów będzie oparte na ich powierzchni, dane trzeba będzie nieco przekształcić.

Efekt pseudo-diagramu można również uzyskać posługując się przezentacją przedziałami, z zastosowaniem symboli lub figur. Wielkości symboli nie będą jednak płynnie skalowane – stopni wielkości będzie tyle, ile przedziałów.

Orientacja i inne opcje

Wykresy można przekręcić z Orientacji Pionowej na Poziomą. Słupki rosną wtedy nie w górę lecz w prawo (dlatego nie mówimy o wysokości słupka ale o jego długości). Wykresy niektórych zjawisk wyglądają lepiej w orientacji poziomej, zwłaszcza przy zróżnicowaniu kierunku przyrostu słupków (patrz dalej). Z kolei bardzo długie słupki są czytelne tylko w orientacji pionowej.

Parametr o wdzięcznej nazwie Zaczepienie reguluje pozycję wykresu względem środka obiektu. Zaczepienie Podstawą oznacza, że podstawa (to znaczy linia, od której rosną słupki) wypada dokładnie w środku obiektu. Zaczepienie Środkiem oznacza, że środek wykresu wypada w środku obiektu. Podstawa będzie niżej (lub bardziej w lewo) niż przy pierwszym ustawieniu. Środek wykresu jest obliczany w połowie najwyższego słupka wykresu. Inaczej jest przy zaczepieniu Środkiem ciężkości – wtedy środek jest obliczany na podstawie wszystkich elementów wykresu. Różnica między dwoma ostatnimi metodami jest widoczna przy złożonych diagramach o mocno zróżnicowanych słupkach.

Ostatni parametr: Światło między, określa odstęp w milimetrach pomiędzy słupkami (jednego wykresu).

Opcje regulujemy w oknie właściwości warstwy, na zakładce Wykres.

Bardziej zaawansowane techniki

Jeśli przedstawiasz za pomocą diagramu słupkowego dwie przeciwstawne zmienne (np. import i eksport lub migracje), to jest wskazane, by czytelnik mapy odbierał je jako dodatnie i ujemne. Słupki wykresu mogą rosnąć w przeciwnych kierunkach, mimo że w obydwu przypadkach dane są dodatnie. Trzeba tylko poprzedzić jedną z nich minusem. Tą zasadę można rozciągnąć na bardziej złożone wykresy, w których mamy do czynienia z dwoma grupami zmiennych – dowolny słupek może być skierowany w przeciwną stronę, ponieważ jest sterowany swoją własną zmienną.

Skalowanie wykresów

Kartodiagram ludności powiatów przedstawiony obok powstał po zadaniu następujących parametrów Wielkości wykresu: Zmienna=ludność, stała odniesienia=1000000. Ilustruje on charakterystyczny problem skalowania wykresu, który biorze się ze zbyt wielkiej rozpiętości (różnicy między minimalną a maksymalną wartością) badanej zmiennej. Kiedy wykres ma rozsądny wymiar dla maksymalnej wartości, to wszystkie pozostałe są zbyt małe i na odwrót.

W takiej sytuacji warto skorzystać z przekształcenia danych, które zmniejszy tę różnicę. Nie trzeba przeliczać danych w tablicy, wystarczy w miejsce zmiennej wprowadzić wyrażenie, które przeliczy dane zanim zostaną z nich utworzone wykresy.

Przekształcenie powinno być zgodne z logiką prezentacji. Optyczna waga wykresu kołowego nie jest wprost proporcjonalna do jego promienia lecz do jego powierzchni, zatem do kontrolowania wielkości powinniśmy użyć nie prostej zmiennej, ale jej pierwiastka. Udoskonalony kartodiagram powstał po zadaniu następujących parametrów: Zmienna=sqrt (ludność), stała odniesienia=1000.

Na mapie z wykresami słupkowymi, czytelnik obserwuje przede wszystkim długość słupków a nie ich powierzchnię (chyba, że wykres skonstruowano specjalnie z tą myślą). Dobrym sposobem na radzenie sobie ze zbyt dużą rozpiętością danych jest zmiana skali z liniowej na logarytmiczną. Przekształcenie takie powinno się stosować tylko dla zmiennych, które opisują zjawiska o potęgowym przyroście lub zróżnicowaniu. Użyj funkcji ln logarytm naturalny lub log logarytm o zadanej podstawie, na przykład log (dochód_GNP, 10). Dla zjawisk o zróżnicowaniu geometrycznym (mniejszym niż logarytmiczne) można stosować pierwiastkowanie, tak jak pokazano wcześniej.

Informacja o sposobie wyskalowania wykresów powinna być opublikowana razem z mapą ponieważ wpływa na sposób interpretacji mapy.

Inne rodzaje warstw

Warstwy opisane w tym rozdziale nie mają powiązania z bazą danych – zakładka Źródło danych w oknie Właściwości warstwy jest niewidoczna, ponieważ nie podajemy dla nich źródła danych.

Siatka

Warstwa służy do wyświetlania siatki współrzędnych (południków i równoleżników). Zawiera obiekty liniowe tworzące odcinki pomiędzy punktami przecięcia. Obiekty są generowane automatycznie i ich kształt jest zawsze zgodny z użytym na mapie odwzorowaniem. Nie można samodzielnie edytować położenia ani kształtu odcinków ponieważ program przywróci pierwotny stan przy najbliższym otwarciu mapy.

Styl linii można regulować w taki sam sposób jak dla innych warstw, jednak nie można regulować stylu poszczególnych obiektów.

Parametry siatki regulujemy na zakładce Siatka.

Najważniejsze z nich to Odstęp między południkami i odstęp między równoleżnikami. Te wartości podajemy w stopniach dziesiętnych (zamiast sekund np. 30' używamy ułamka dziesiętnego 0,5).

Odpowiadające im dwa parametry Rozdzielczość mówią o tym z ilu segmentów składa się każdy odcinek siatki. Im większa liczba, tym bardzie gładki jest przebieg linii. Wartość należy dobrać eksperymentalnie w zależności od odwzorowania - przy większej krzywiźnie równoleżników lub południków należy zwiększyć rozdzielczość.

Zasięg siatki to skrajne współrzędne (w stopniach dziesiętnych), do których rozciąga się siatka na zachód, pólnoc, wschód i południe. Z reguły dobieramy go tak, by pokrywał się z zasięgiem mapy. Pierwszy południk i równoleżnik jest rysowany na zachodnim i południowym zasięgu siatki, kolejne – w zadanych odstępach (np. przy zachodnim zasięgu=5 st. i odstępie 10 st, otrzymamy południki 5, 15, 25 itd).

Bardzo gęsta siatka będzie znacząco obniżać szybkość przerysowania mapy (warstwa będzie zawierać olbrzymią liczbę obiektów) - wtedy ogranicz zasięg i obniż rozdzielczość.

Raster

Warstwa rastrowa służy do wyświetlania na mapie obrazu bitowego, który jest zapisany w pliku na dysku. AVISO obsługuje format BMP (windows bitmap) i JPG. W warstwie jest zapisana tylko nazwa pliku, a nie surowe dane. Do prawidłowego wyświetlania warstwy musi być obecny plik.

Skojarzony plik podajemy na na zakładce Raster okna Właściwości warstwy.

Ustawienie Format wewnętrzny będzie pominięte w następnych wydaniach programu.

Wartstwa nie zawiera obiektów, nie podlega edycji i nie ma stylu.

Zastosowanie rastra wiąże się ze zmianą odwzorowania mapy. Więcej na temat użycia warstwy rastrowej i zmiany wyglądu rastra przeczytasz w rozdziale poświęconym digitalizacji.

Kalka warstwy

Kalka to sposób na alternatywne przedstawienie innej, istniejącej już warstwy. Nie ma ona własnych obiektów, jednak "rysuje" obiekty wartstwy bazowej, a styl tego rysowania można regulować. Podstawowym zastosowaniem jest tworzenie specjalnych efektów graficznych, które są niemożliwe do uzyskania w pojedyńczej warstwie.

Kalka nie podlega edycji kształtu ani stylu – nie można nawet wybrać żadnego obiektu, ponieważ obiekty te nie istnieją. Jeśli natomiast zmianisz kształt obiektu w warstwie bazowej, to obraz widoczny w kalce będzie natychmiast skorygowany (nawet w trakcie edycji węzłów), podobnie jest po wygenerowaniu lub synchronizacji warstwy bazowej. Stosowanie kalek jest lepsze niż tworzenie drugiej, identycznej warstwy. Kalka stanowi małe obciążenie pamięci i nie przechowuje obiektów w pliku mapy.

Sposób postępowania

Po wybraniu Typu prezentacji Kalka warstwy, przejdź na zakładkę Kalka i wybierz warstwę bazową. Kalkę można stworzyć dla warstw o prezentacji prostej/przedziałami, siatki i wykresów i tylko takie pojawią się na liście. Następnie wróć na zakładkę Ogólne i wybierz Wygląd. Z reguły należy wybrać wygląd taki sam lub kompatybilny z warstwą bazową (dla wykresów wybieramy powierzchnie, dla siatki - linie).

Następnym krokiem jest nadanie stylów.

Można zastosować inny wygląd niż ma warstwa bazowa. Teoretycznie możliwe są wszystkie kombinacje, ale program zrealizuje tylko jedną z nich: kalka liniowa dla warstwy powierzchnowej (figury i wykresy są również

nowości

Pierwsza mapa

Dodawanie nowej warstwy

Nawigacja - jak się odnaleźć na mapie

Odświeżanie mapy

Zapisywanie i otwieranie map

Co dalej?

Pierwsza mapa tematyczna

Krok 1 - zmienna

Krok 2 - przedziały

Krok 3 - style

Cofanie operacji na mapie

Mapa jako całość

Oglądanie mapy

Skala a powiększenie optyczne

Różne widoki mapy

Widok normalny

Układ strony

Podgląd wydruku

Kadr mapy

Tło mapy

Zasięg mapy

Odwzorowania

Czy trzeba przekształcać obiekty po zmianie odwzorowania?

Zniekształcenia

Szybkość

Skala w odwzorowaniu, współczynnik K

Parametry odwzorowania

Ziemia jako kula lub elipsoida

Środek mapy a środek odwzorowania

Ruchomy

Stały

Która opcja jest najlepsza?

Mapy świata

Nawigacja na mapie małoskalowej

Obszar "poza ziemią"

Szczególne obszary - południk 180 i bieguny

Mierzenie odległości na mapie małoskalowej, ortodroma

Problemy z pewnymi odwzorowaniami

Inne sposoby nawigacji

Nawigowanie przy użyciu myszki z rolką

Znaczniki

Dodawanie nowego znacznika.

Skok do znacznika

Edycja znacznika, usuwanie, kolejność

Skala mapy – więcej możliwości

Dopasowanie skali do okna

Dopuszczalny zakres skal

Skale predefiniowane

Odnajdowanie wybranych obiektów

Mierzenie na mapie

Pomiary odległości

Pomiary odcinkami

Pomiary wzdłuż obiektu

Pomiary obiektów

Drukowanie mapy

Pozycjonowanie mapy do wydruku

Drukowanie

Problemy

Ustawienia drukarki

Eksportowanie mapy

Eksport wektorowy

Eksport rastrowy

Projekt - czym się różni od mapy

Przenoszenie map

Przenoszenie na inny komputer

Przekierowywanie ścieżek

Odwołania względne

Redakcja warstw mapy

Lepiej całą warstwą

Przykład 1

Przykład 2

Przykład 3

Przykład 4

Okno warstw mapy

Dodawanie nowej warstwy

Usuwanie warstwy

Kopiowanie i wklejanie warstw

Przełączanie widoczności warstwy

Kolejność warstw