Zakład Badań Geośrodowiska

Dane teleadresowe

Budynek IGiPZ PAN Kraków Lokalizacja IGiPZ PAN Kraków

 IGiPZ PAN Kraków

 ul. Św. Jana 22, 31-018 Kraków

 tel. (48-12) 422-40-85
 faks (48-12) 422-40-85
 e-mail: office@zg.pan.krakow.pl

 Jak dojechać (komunikacja miejska)
 GPS: 50°3'51''N, 19°56'21''E

O Zakładzie

Zakład Badań Geośrodowiska powstał 15 listopada 1953 roku, początkowo jako Pracownia Geomorfologii i Hydrologii. Jego organizatorem i pierwszym kierownikiem był prof. Mieczysław Klimaszewski. Podstawowym zadaniem Zakładu było prowadzenie szczegółowego kartowania geomorfologicznego i hydrograficznego w południowej Polsce - w tym zakresie współdziałali pierwsi pracownicy Zakładu: Leszek Starkel, Krystyna Wit-Jóźwik, Sylwia Gilewska i in. W 1955 roku pierwsze badania współczesnych procesów stokowych rozpoczął Tadeusz Gerlach. W roku 1968 kierownictwo Zakładu przejął Leszek Starkel. W latach 70. XX w. prowadzono fizyczno-geograficzne badania ekspedycyjne w Mongolii pod kierunkiem Kazimierza Klimka, a od 1984 w Indiach. W latach 80. XX w. Zakład kierował programem centralnym „Przemiany środowiska geograficznego Polski”. W latach 2001-2008 kierownikiem Zakładu był Adam Kotarba. Od 2008 roku funkcję kierownika jednostki pełni Zofia Rączkowska. Z Zakładem związane są terenowe stacje naukowe: w Szymbarku koło Gorlic, we Frycowej koło Nowego Sącza oraz na Hali Gąsienicowej w Tatrach. Aktualna nazwa - Zakład Badań Geośrodowiska, obowiązuje od lipca 2011 roku (wcześniej - Zakład Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn).

Profil badawczy

Zakład specjalizuje się w badaniach ewolucji i dynamiki środowiska przyrodniczego obszarów górskich i wyżynnych, przede wszystkim rzeźby oraz stosunków wodnych, głównie w strefie klimatu umiarkowanego, a także monsunowego. Podstawą są dane zbierane w terenowych stacjach badawczych zlokalizowanych w różnych piętrach klimatyczno-roślinnych i typach rzeźby w Karpatach.

Problematyka badawcza Zakładu koncentruje się na następujących zagadnieniach:

  • ewolucja rzeźby obszarów górskich i wyżynnych oraz ich przedpoli w Polsce, studia porównawcze w innych krajach Europy oraz w strefie monsunowej Azji (Indie),
  • monitoring współczesnych procesów hydrologicznych i geomorfologicznych prowadzonych w stacjach terenowych w Karpatach (stacja w Szymbarku uczestniczy w Zintegrowanym Monitoringu Środowiska Przyrodniczego),
  • określanie roli ekstremalnych zjawisk meteorologicznych (w różnych strefach klimatycznych),
  • kompleksowe badania nad oceną rzeźby i stosunków wodnych w aspekcie zasobów naturalnych obszarów górskich i wyżynnych,
  • przemiany środowiska przyrodniczego gór pod wpływem działalności człowieka (gospodarki rolnej, zbiorników retencyjnych).

Problematyka badań aplikacyjnych Zakładu obejmuje: ocenę rzeźby terenu i zasobów wodnych pod kątem racjonalnej gospodarki rolnej, wpływ gospodarki rolnej w górach na środowisko przyrodnicze, rejestrację geomorfologicznych i gospodarczych skutków ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych, opracowywanie map osuwisk i terenów zagrożonych, ocenę zagrożenia ruchami masowymi, hydromorfologiczną ocenę cieków metodą RHS (River Habitat Survey).

Osiągnięcia

Do najważniejszych osiągnięć Zakładu należą:

  • opracowanie koncepcji i metody szczegółowego kartowania geomorfologicznego i hydrograficznego w skali krajowej i międzynarodowej (lata 1950-60),
  • synteza rzeźby Polski (monografia i mapa 1972-1990),
  • synteza środowiska geograficznego Polski (monografia 1990),
  • ewolucja dolin rzek karpackich i doliny Wisły w późnym glacjale i holocenie (1981-1997),
  • rozpoznanie i korelacja faz o dużej częstotliwości zdarzeń ekstremalnych strefy umiarkowanej w holocenie (1983-1995),
  • piętrowość procesów rzeźbotwórczych w Tatrach i ewolucja postglacjalna Tatr (1976-2009),
  • mechanizm obiegu wody i transportu rumowisk na stokach i małych zlewniach (1972-1982),
  • określenie roli opadów ekstremalnych w ewolucji rzeźby gór strefy umiarkowanej i monsunowej (1972-2002),
  • synteza współczesnych przemian rzeźby Polski (2008).

Nasz zespół

  dr hab. Zofia Rączkowska, prof. IGiPZ PAN (kierownik Zakładu) prof. dr hab. Adam Kotarba prof. dr hab. Leszek Starkel prof. dr hab. Roman Soja dr hab. Paweł Prokop, prof IGiPZ PAN dr Witold Bochenek
             
  dr Anna Bucała-Hrabia dr hab Stanisław Kędzia, prof. IGiPZ PAN dr Małgorzata Kijowska-Strugała dr Eliza Płaczkowska dr Łukasz Wiejaczka mgr Jarosław Cebulski
             
  mgr Krzysztof Kiszka mgr Edyta Ptaszek