Prace Geograficzne nr 196. Kształtowanie się zachodniej części centrum Warszawy

Przemysław Śleszyński
Prace Geograficzne nr 196. Kształtowanie się zachodniej części centrum Warszawy
IGiPZ PAN, Warszawa, 2004, 331 s.
ISBN 83-87954-49-7

Spis treści

Spis treści
Podziękowania	5
Wstęp	11
1. Cele i zakres pracy oraz metody badań	13
1.1. Cele i zakres pracy, hipotezy i pytania badawcze	13
1.2. Materiały źródłowe	16
1.3. Zakres terytorialny i czasowy	18
2. Centrum miasta i jego specyfika	21
2.1. Centrum a śródmieście miasta	21
2.2. Badania centrów miast w krajach o rozwiniętej gospodarce rynkowej	33
2.3. Delimitacje centrum Warszawy	38
2.4. Funkcje centrotwórcze, centralne (stołeczne) i metropolitalne	41
3. Ewolucja centrów miast polskich	49
3.1. Okres do 1989 r	49
3.2. Centrum miasta w okresie transformacji	59
4. Rozwój centrum Warszawy do 1989 r	63
4.1. Rozwój centrum Warszawy do 1939r	63
4.2. Centrum Warszawy podczas II wojny światowej	67
4.3. Odbudowa centrum Warszawy w latach 1945-49	67
4.4.Centrum Warszawy w latach 1950-89	73
4.4.1. Problemy zagospodarowania przestrzennego	73
4.4.2. Problemy przemian struktury społeczno-zawodowej	78
4.5. Podsumowanie	80
5. Struktura funkcjonalna obszaru przylegającego do zachodniej części centrum Warszawy przed 1989r	83
5.1. Struktura mieszkaniowa	83
5.2. Struktura ludnościowa	85
5.3. Przemysł	89
5.4. Podsumowanie -struktura przestrzeni społeczno-gospodarczej zachodniej centrum Warszawy przed 1989r	91
6. Uwarunkowania procesu sukcesji funkcji centrum w okresie transformacji	93
6.1. Powrót znaczenia renty gruntowej i problemy własnościowe	93
6.1.1. Mechanizm renty gruntowej jako podstawowy element wyjaśniający kształtowanie się struktury przestrzennej miasta w warunkach gospodarki rynkowej	93
6.1.2. Warszawski rynek nieruchomości gruntowych	94
6.1.3. Struktura i kierunki zmian cen gruntów	95
6.1.4. Polityka miejska jako główny czynnik kształtujący stosunki własnościowe w okresie transformacji	100
6.1.5. Rola własności w procesie transformacji obszarów centralnych	105
6.1.6. Reprywatyzacja ijej wpływ na kształtowanie się struktury własnościowej	107
6.2. Dezindustrializacja	112
6.2.1. Uwarunkowania procesów dezindustrializacji w Warszawie	112
6.2.2. Zagospodarowanie terenów poprzemysłowych	116
6.3. Podsumowanie	119
7. Przemiany głównych grup funkcji w okresie transformacji	121
7.1. Ewolucja funkcji handlowej	121
7.1.1. Zakres materiałów źródłowych	121
7.1.2. Przemiany handlu targowiskowego	121
7.1.3. Tradycyjny handel w sklepach mało- i średniopowierzchniowych oraz centra handlowe	127
7.1.4. Przmiany funkcji handlowej w świetle rejestru podmiotów gospodarczych zarejestrowanych przy ul. Żelaznej	128
7.1.5. Podsumowanie	134
7.2. Ewolucja funkcji mieszkaniowej	137
7.2.1. Sytuacja istniejącego budownictwa mieszkaniowego	137
7.2.2: Sytuacja rynku mieszkaniowego w Warszawie w okresie transformacji	139
7.2.3. Nowe budownictwo mieszkaniowe w zachodniej części centrum	143
7.2.4. Podsumowanie	147
7.3. Ksztahowanie się przestrzeni zarządzania	149
7.3.1. Przestrzeń zarządzania i funkcje decyzyjne: podstawowe definicje	149
7.3.2. Struktura i rozmieszczenie siedzib ważniejszych przedsiębiorstw w 1.998 r. w zachodniej części centrum na tle Warszawy	151
7.3.3. Zróżnicowanie wielkościowe	156
7.3.4. Zróżnicowanie według sekcji EKD	159
7.3.5. Struktura własnościowa	164
7.3.6. Tendencje lokalizacyjne siedzib przedsiębiorstw w latach 1989-2001	167
7.3.7. Podsumowanie	170
7.4. Wytwarzanie przestrzeni biznesowej	172
7.4.1. Uwagi ogólne	172
7.4.2. Inwestycje biurowe w okresie transformacji w Warszawie	175
7.4.3. Przykłady inwestycji biurowych w zachodniej części centrum Warszawy	183
7.4.4. Podsumowanie	185
7.5. Kształtowanie się przestrzeni kulturowej	187
7 .6. Rola konfliktów przestrzennych	190
7.7. Podsumowanie	194
8. Przemiany struktury przestrzennej dzielnicy Wola w świetle rejestru pozwoleń na budowę	197
8.1. Rejestr pozwoleń na budowę jako źródło informacji	197
8.2. Główne tendencje przemian	201
8.3. Rozkład wydanych decyzji	204
8.4. Struktura wydanych decyzji: analiza regresji	208
8.5. Rejestr pozwoleń na budowę a struktura społeczno-przestrzenna w 1988 r	226
8.6. Wnioski	232
9. Kierunki przemiany struktury podmiotów gospodarczych na przykładzie ulicy Żelaznej	235
9 .1. Rejestr podmiotów gospodarczych KRUPGN-REGON jako źródło informacji	235
9.2. Metody badań	237
9.3. Dynamika liczby przedsiębiorstw	240
9.4. Przemiany struktury według sekcji EKD	245
9.5. Przemiany struktury wielkościowej	250
9.6. Dynamika liczby i zmiany struktury podmiotów gospodarczych a wiek budynków	253
9.6.1. Ogólne prawidłowości w rozmieszczeniu	253
9.6.2. Rodzaj działalności	255
9.6.3. Liczba pracujących	261
9.7. Rozmieszczenie nowo rejestrowanych podmiotów	263
9.8. Podsumowanie	269
10. Podsumowanie	271
10.1. Dyskusja wyników	271
10.2. Przesłanki budowy modelu transformacji centrum Warszawy	275
10.3. Bariery i zagrożenia rozwoju zachodniej części centrum	278
Literatura	281
The development ofthe Western part of Warsaw's centre (Summary))	321

Wstęp

Przemiany społeczno-polityczne zapoczątkowane w 1989 r. spowodowały znaczne przekształcenia struktury przestrzennej miast w Polsce. Szczególnie duże zmiany zaszły w centrach i śródmieściach. Wyrażają się one w intensywnych przekształceniach poszczególnych funkcji miejskich. Obszary centralne miast upodabniają się w wymiarze funkcjonalnym i morfologicznym do centrów w krajach o dłuższych i bardziej ugruntowanych tradycjach gospodarki wolnorynkowej.

Niniejsze opracowanie prezentuje wyniki wieloletnich badań prowadzonych w Instytucie Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN nad przemianami centrum Warszawy w okresie transformacji. Przeanalizowano szczegółowo uwarunkowania i czynniki sprzed okresu transformacji, w tym skutki przebudowy śródmieścia Warszawy po II wojnie światowej. Wykazano negatywną rolę nieuporządkowanych spraw własnościowych hamujących harmonijny i przewidywalny rozwój centrum stolicy. Przedstawiono procesy i skutki związane z dezindustrializacją, ewolucją funkcji mieszkaniowej, handlowo-usługowej i kulturowej. Sformułowano założenia do budowy modelu rozwoju centrum Warszawy w okresie transformacji.

Książka jest adresowana do wszystkich specjalistów, zajmujących się miastem i jego rozwojem, a zwłaszcza Warszawą. Poza geografią ekonomiczną w szczególności może być przydatna urbanistom, socjologom i ekonomistom oraz osobom odpowiedzialnym za kształtowanie polityki i strategii w zakresie rozwoju miasta.