Zakład Geoekologii i Klimatologii

OPRACOWANIA ON-LINE


Potencjalna roślinność naturalna Polski  

Jan Marek Matuszkiewicz
Potential natural vegetation of Poland
(Potencjalna roślinność naturalna Polski)
IGiPZ PAN, Warszawa, 2008

 

Potencjalna roślinność naturalna jako przedmiot ujęcia kartograficznego

Pod pojęciem potencjalnej roślinności naturalnej rozumie się hipotetyczny stan roślinności, opisany fitosocjologicznymi jednostkami zbiorowisk roślinnych, jaki mógłby być osiągnięty na drodze naturalnej sukcesji pierwotnej lub wtórnej, gdyby oddziaływania człowieka zostały wyeliminowane, a właściwa dla danego regionu roślinność mogła w pełni wykorzystać możliwości stwarzane przez zróżnicowane siedliska. Zakłada się przy tym, że stan ten rozpoznaje się dla aktualnego zróżnicowania siedlisk, uwzględniając zmiany w siedliskach, jakie spowodowała dotychczasowa działalność człowieka. Skutkiem tego pojęcie "potencjalnej roślinności naturalnej" nie jest tożsame z pojęciem "roślinności pierwotnej". Zakłada się także pominięcie czynnika czasu, koniecznego dla realizacji procesów sukcesyjnych w warunkach realnych. Z tych powodów "potencjalna roślinność naturalna" nie jest prognozowanym stanem roślinności w przyszłości, lecz opisuje aktualny potencjał biologiczny siedlisk.

Potencjalną roślinność naturalną określa się na podstawie rozpoznania rzeczywistych zbiorowisk roślinnych tworzących tzw. "dynamiczne kręgi zbiorowisk roślinnych" oraz bezpośredniej i pośredniej analizy siedliska abiotycznego. Na tej drodze dedukuje się najbardziej prawdopodobny stan zbiorowiska finalnego naturalnej sukcesji, określany jako "zbiorowisko potencjalne". Zbiorowiska potencjalne identyfikowane są z jednostkami podziału typologicznego (najczęściej z zespołami czyli asocjacjami) rozpoznanymi fitosocjologicznie w danym regionie.

Materiał podstawowy

Prezentowana mapa potencjalnej roślinności naturalnej stanowi wersję pochodną wydrukowanej w 12 arkuszach mapy w skali 1:300 000. Druk mapy zrealizowano w 1995 roku w ramach projektu finansowanego przez Komitet Badań Naukowych (PBZ 082-01), którego kierownikiem był Jan Matuszkiewicz, mający prawo do jej rozpowszechniania i wykorzystania.

Mapa podstawowa powstała w wyniku wieloletnich prac zespołu geobotaników polskich, opartych na kartowaniu terenowym. W kartowaniu terenowym brało udział (w różnym zakresie, w zespołach i indywidualnie) 29 osób, a mianowicie (w układzie alfabetycznym): Stanisław Balcerkiewicz, Florian Celiński, Jan Chojnacki, Eugeniusz Ćwikliński, Zbigniew Denisiuk, Jerzy Dziewolski, Janusz Faliński, Alicja Fazlejew, Mieczysław Jasnowski, Klemens Kępczyński, Andrzej Kostrowicki, Anna Kozłowska, Jadwiga Kwolczak, Maria Leszczyńska, Ryszard Markowski, Aniela Matuszkiewicz, Jan Matuszkiewicz, Władysław Matuszkiewicz, Anna Medwecka-Kornaś, Romuald Olaczek, Adam Pałczyński, Maria Piaszyk, Joanna Plit, Barbara Solińska-Górnicka, Stanisław Wika, Halina Wojterska, Maria Wojterska, Teofil Wojterski i Tomasz Załuski.

Cytat mapy źródłowej: Matuszkiewicz W., Faliński J.B., Kostrowicki A.S., Matuszkiewicz J.M., Olaczek R., Wojterski T., 1995, Potencjalna roślinność naturalna Polski. Mapa przeglądowa 1:300 000. Arkusze 1-12, IGiPZ PAN, Warszawa.

Forma prezentowanej mapy

Mapa źródłowa (12 wydrukowanych arkuszy) została, na drodze szeregu działań, przetworzona do postaci scalonych dla całego kraju dwu map numerycznych (warstw) uwzględniających wydzielenia jednostek kartograficznych powierzchniowych i punktowych w układzie współrzędnych geograficznych, w tym stopniu dokładności, jaki udało się uzyskać. Pominięto elementy podkładu zawarte na mapie drukowanej. Numeryczne mapy wektorowe stanowiły podstawę do wygenerowania, w postaci plików rastrowych, kartograficznego obrazu zróżnicowania potencjalnej roślinności.

Na potrzeby prezentacji zmieniono odwzorowanie (Projection Properties: Lambert Equal-Area Azimutal; Sphere; Central Meridian: 19; Reference Latitude: 52), opracowano nową legendę barwną oraz nowy podział arkuszowy (16 arkuszy). Dla ułatwienia orientacji na poszczególnych mapach naniesiono wybrane miejscowości (5 kategorii, łącznie 2080 opisanych miejscowości) oraz siatkę powszechnie stosowanego w inwentaryzacji geobotanicznej układu ATPOL, dzielącego przestrzeń na kwadraty o boku 100 km i 10 km.

Legenda mapy obejmuje 69 jednostek (wydzieleń powierzchniowych), z których 10 prezentowanych jest także jako znaki punktowe. Opis jednostek legendy oraz dane o ich rozprzestrzenieniu w Polsce zamieszczono w osobnym zestawieniu tabelarycznym.

Pliki do pobrania

  1. Objaśnienia (w j. polskim i angielskim) + pkt. 2 [pobierz plik pdf, 14,4 MB].
  2. Zestaw 15 map rastrowych z legendami prezentujących zróżnicowanie potencjalnej roślinności naturalnej (z miejscowościami i siecią ATPOL) + mapa całej Polski z wydzieleniami powierzchniowymi (bez granic) i z podziałem arkuszowym + mapa całej Polski z siecią kwadratów ATPOL [pobierz archiwum zip, 12 MB].
  3. Zestaw 15 map rastrowych z legendami prezentujących zróżnicowanie potencjalnej roślinności naturalnej (bez miejscowości i sieci ATPOL) [pobierz archiwum zip, 7,8 MB].
  4. Szczegółowa charakterystyka jednostek legendy mapy oraz dane o rozprzestrzenieniu poszczególnych zbiorowisk potencjalnej roślinności naturalnej w Polsce [pobierz plik Excela].

 

Podział arkuszowy mapy potencjalnej roślinności naturalnej Polski


Podział arkuszowy mapy potencjalnej roślinności naturalnej Polski Arkusz A1 Arkusz A2 Arkusz A3 Arkusz A4 Arkusz B1 Arkusz B2 Arkusz B3 Arkusz B4 Arkusz C1 Arkusz C2 Arkusz C3 Arkusz C4 Arkusz D1D2 Arkusz D3 Arkusz D4

Objaśnienia

Lewy przycisk myszy - wyświetlenie wybranego arkusza mapy na ekranie. Mapa zostanie zmniejszona do wymiaru ekranu użytkownika. Aby powiększyć ją do skali oryginalnej należy użyć, w zależności od przeglądarki, graficznego przycisku w prawym dolnym rogu obrazka (polecenie Rozwiń...) lub lupy, w którą automatycznie przekształci się kursor.

Prawy klawisz myszy (Zapisz element docelowy jako…) - zapis wybranego arkusza mapy na lokalnym dysku. Wszystkie pliki są w formacie png i mają wielkość od 0,5 do 0,9 MB.


 

Przykładowy arkusz mapy potencjalnej roślinności naturalnej Polski


Przykładowy arkusz mapy potencjalnej roślinności naturalnej Polski

 

Legenda mapy (wydzielenia powierzchniowe i znaki punktowe)


Legenda mapy (wydzielenia powierzchniowe i znaki punktowe)

 

Charakterystyka jednostek legendy mapy przeglądowej potencjalnej roślinności naturalnej Polski


Charakterystyka jednostek legendy mapy przeglądowej potencjalnej roślinności naturalnej Polski


Niniejsze opracowanie chronione jest prawem autorskim, które przysługuje Janowi Markowi Matuszkiewiczowi. Kopiowanie i rozpowszechnianie opracowania w całości lub w częściach możliwe jest wyłącznie za pisemną zgodą autora. Dopuszcza się bez tego warunku wykorzystanie w formie kopiowania pojedynczych arkuszy mapy do celów naukowych i dydaktycznych z podaniem cytatu opracowania.


Redakcja strony WWW: Jacek Wolski
Ostatnia aktualizacja: 3.07.2011