IGiPZ PAN > Zakład Badań Geośrodowiska

Zakład Badań Geośrodowiska

O Zakładzie

Zakład Badań Geośrodowiska powstał 15 listopada 1953 roku, początkowo jako Pracownia Geomorfologii i Hydrologii. Jego organizatorem i pierwszym kierownikiem był prof. Mieczysław Klimaszewski. Podstawowym zadaniem Zakładu było prowadzenie szczegółowego kartowania geomorfologicznego i hydrograficznego w południowej Polsce - w tym zakresie współdziałali pierwsi pracownicy Zakładu: Leszek Starkel, Krystyna Wit-Jóźwik, Sylwia Gilewska i in. W 1955 roku pierwsze badania współczesnych procesów stokowych rozpoczął Tadeusz Gerlach. W roku 1968 kierownictwo Zakładu przejął Leszek Starkel. W latach 70. XX w. prowadzono fizyczno-geograficzne badania ekspedycyjne w Mongolii pod kierunkiem Kazimierza Klimka, a od 1984 w Indiach. W latach 80. XX w. Zakład kierował programem centralnym „Przemiany środowiska geograficznego Polski”. W latach 2001-2008 kierownikiem Zakładu był Adam Kotarba. Od 2008 roku funkcję kierownika jednostki pełni Zofia Rączkowska. Z Zakładem związane są terenowe stacje naukowe: w Szymbarku koło Gorlic, we Frycowej koło Nowego Sącza oraz na Hali Gąsienicowej w Tatrach. Aktualna nazwa - Zakład Badań Geośrodowiska, obowiązuje od lipca 2011 roku (wcześniej - Zakład Geomorfologii i Hydrologii Gór i Wyżyn).

Profil badawczy

Zakład specjalizuje się w badaniach ewolucji i dynamiki środowiska przyrodniczego obszarów górskich i wyżynnych, przede wszystkim rzeźby oraz stosunków wodnych, głównie w strefie klimatu umiarkowanego, a także monsunowego. Podstawą są dane zbierane w terenowych stacjach badawczych zlokalizowanych w różnych piętrach klimatyczno-roślinnych i typach rzeźby w Karpatach.

Problematyka badawcza Zakładu koncentruje się na następujących zagadnieniach:

  • ewolucja rzeźby obszarów górskich i wyżynnych oraz ich przedpoli w Polsce, studia porównawcze w innych krajach Europy oraz w strefie monsunowej Azji (Indie),
  • monitoring współczesnych procesów hydrologicznych i geomorfologicznych prowadzonych w stacjach terenowych w Karpatach (stacja w Szymbarku uczestniczy w Zintegrowanym Monitoringu Środowiska Przyrodniczego),
  • określanie roli ekstremalnych zjawisk meteorologicznych (w różnych strefach klimatycznych),
  • kompleksowe badania nad oceną rzeźby i stosunków wodnych w aspekcie zasobów naturalnych obszarów górskich i wyżynnych,
  • przemiany środowiska przyrodniczego gór pod wpływem działalności człowieka (gospodarki rolnej, zbiorników retencyjnych).

Problematyka badań aplikacyjnych Zakładu obejmuje: ocenę rzeźby terenu i zasobów wodnych pod kątem racjonalnej gospodarki rolnej, wpływ gospodarki rolnej w górach na środowisko przyrodnicze, rejestrację geomorfologicznych i gospodarczych skutków ekstremalnych zdarzeń hydrometeorologicznych, opracowywanie map osuwisk i terenów zagrożonych, ocenę zagrożenia ruchami masowymi, hydromorfologiczną ocenę cieków metodą RHS (River Habitat Survey).

Osiągnięcia

Do najważniejszych osiągnięć Zakładu należą:

  • opracowanie koncepcji i metody szczegółowego kartowania geomorfologicznego i hydrograficznego w skali krajowej i międzynarodowej (lata 1950-60),
  • synteza rzeźby Polski (monografia i mapa 1972-1990),
  • synteza środowiska geograficznego Polski (monografia 1990),
  • ewolucja dolin rzek karpackich i doliny Wisły w późnym glacjale i holocenie (1981-1997),
  • rozpoznanie i korelacja faz o dużej częstotliwości zdarzeń ekstremalnych strefy umiarkowanej w holocenie (1983-1995),
  • piętrowość procesów rzeźbotwórczych w Tatrach i ewolucja postglacjalna Tatr (1976-2009),
  • mechanizm obiegu wody i transportu rumowisk na stokach i małych zlewniach (1972-1982),
  • określenie roli opadów ekstremalnych w ewolucji rzeźby gór strefy umiarkowanej i monsunowej (1972-2002),
  • synteza współczesnych przemian rzeźby Polski (2008).

Lokalizacja